grahaṇīya Adj. annehmbar, beherzigenswerth (受け入るべく,心に留むべき).
grahaṇīya – ghaṭī(134 / 377 ページ)
grahaṇīya Adj. annehmbar, beherzigenswerth (受け入るべく,心に留むべき).
*grahaṇīruj f. und ˚roga m. = grahaṇīgada.
grahaṇīrogin Adj. am (Grahaṇīroga を患う) Grahaṇīroga leidend HEMĀDRI 1,472,21.
*grahaṇīhara n. Weintraube (葡萄).
grahatā f. das Planetenthum (惑星たること).
grahatā補遺 f. ˚grāhitvam (Aufnehmen eines Lautes mit dem Ohr) (耳にて音を捉うること), Viṣṇubh. IV,21a.
grahatilaka m. Titel eines astr. Werkes (ある天文書の題名).
grahatva n. = grahatā.
grahatva auch Nom. abstr. zu graha 2〉b〉β〉 KĀṬH. 9,16.
grahatva II. 2.
grahatva補遺 auch (また) Nom. abstr. zu (…に対する抽象名詞) graha 2. b)b), Kāṭh. 9,16.
grahadāya m. die durch einen Planeten verliehene (prognosticirte) Lebensdauer (惑星の与うる〈予言さるる〉寿命).
grahadīpikā f. Titel eines astr. Werkes (ある天文書の題名).
*grahadruma m. Tectona grandis. Richtig gṛha˚ (正しくは…).
*grahadhāra m. der Polarstern (北極星) GAL. Vgl. grahādhāra.
grahanāyaka m. Bein.
1〉 der Sonne (太陽の) HEMĀDRI 1,614,21.
2〉 *des Planeten Saturn (土星の).
*grahanāśa m. Alstonia scholaris.
*grahanāśana m.
1〉 Taube (鳩) RĀJAN. 19,106. Vgl. gṛha˚
2〉 Alstonia scholaris.
*grahanemi m.
1〉 der Mond (月).
2〉 die Strecke der Mondbahn zwischen (白道の Mūla と Mṛgaśiras の間の区間) Mūla und Mṛgaśiras GAL.
grahapati m.
1〉 der Mond (月). gṛhapati v. l.
2〉 *die Sonne (太陽).
3〉 *Calotropis gigantea.
4〉 MBH. 13,4133 fehlerhaft für gṛhapati 4〉 (…の誤り).
grahapīṭhamālā f. Titel eines astr. Werkes (ある天文書の題名).
grahapīḍana n. und ˚pīḍā f. die durch (Rāhu のもたらす苦しみ,蝕) Rāhu verursachte Pein, Verfinsterung.
*grahapuṣa m. die Sonne (太陽).
grahapūjā f. Verehrung der Planeten (惑星の崇拝).
grahaphala n. Titel eines astr. Werkes (ある天文書の題名).
grahabhakti f. Eintheilung der Länder (国々などを支配する惑星に応じたる区分) u. s. w. in Bezug auf die sie regierenden Planeten.
grahabhāvādhyāya m. Titel eines astr. Werkes (ある天文書の題名).
*grahabhītijit m. ein best. Parfum (ある種の香料).
°grahabhṛt補遺 m. Mond (月), H 42,35, [im Texte gṛhabhṛt gedruckt] (本文には gṛhabhṛt と印刷さる).
*grahabhojana (!) m. Pferd (馬).
grahamaya Adj. aus Planeten bestehend (惑星より成る).
grahamarda m. = grahamardana.
grahamarda 2.
grahamarda補遺 m. = grahamardana.
grahamardana n. Reibung zwischen den Planeten, Opposition (惑星間の摩擦,衝).
grahamātṛkā f. N. pr. einer buddh. Göttin (ある仏教の女神の名).
*grahamuṣ m. (Nom. ˚muṭ) die Sonne (太陽) GAL.
°grahamaitrī補遺 f. Ghāṭe's Glosse zu (…への Ghāṭe の注釈)
grahayajña m. ein Opfer an die Planeten (惑星への供犠). ˚tattva n. Titel eines Werkes (ある著作の題名).
grahayāga m. dass. ˚tattva n. Titel eines Werkes (ある著作の題名).
grahayāmalatantra n. Titel eines Werkes (ある著作の題名).
*grahayāyya v. l. für gṛhayāyya.
*grahayālu v. l. für gṛhayālu.
grahayuti f. Conjunction der Planeten (惑星の合).
grahayuddha n. Streit der Planeten, Opposition (惑星の争い,衝).
grahayoga m. = grahayuti.
*graharāja m.
1〉 die Sonne (太陽).
2〉 der Mond (月).
3〉 der Planet Jupiter (木星).
grahalāghava n. Titel eines neueren astr. Werkes (ある新しき天文書の題名).
°grahavant補遺 Adj. = bhūtagṛhīta, infatuated, possessed (心を奪われたる,憑かれたる), Harṣac. 48,4.
grahavarman s. u. guha˚.
grahavarṣa n. Planetenjahr (惑星年). Auch das Jahr und seine Theile in Bezug auf Heil und Unheil, das von den sie beherrschenden Planeten kommt (支配する惑星のもたらす吉凶に関わる年とその諸部分).
grahavarṣa II. lies m. st. n. (n. の代わりに m. と読むべし)
grahavarṣa補遺 lies (次のごとく読むべし) m. statt n. (n. の代わりに m.).
grahavicāra m., grahārcanavidhi m., grahārcanaprokṣaṇa n. und grahāṣṭaka n. Titel von Werken (著作の題名) OPP. Cat. 1.
grahavicāra 2.
grahavicāra補遺 m. Titel eines Werkes (ある著作の題名), Opp. Cat. 1.
grahavicārin m. Astrolog (占星師).
grahavinoda m. Titel eines astr. Werkes (ある天文書の題名).
*grahavipra m. Astrolog (占星師).
grahavimarda m. = grahamardana.
grahaśānti f. Besänftigung —, Verehrung der Planeten (惑星を鎮め崇むること).
grahaśṛṅgāṭika n. eine best. Stellung der Planeten unter sich, Trigonalschein (惑星相互のある配置,三分の相).
grahasamāgama m. Conjunction der Planeten (惑星の合).
grahasāraṇī f. und grahasthitivarṇana n. Titel zweier astr. Werke (二つの天文書の題名).
grahasvara m. der Anfangston eines Musikstücks (楽曲の主音) S. S. S. 34.
*grahāgama m. Besessenheit (憑依) RĀJAN. 20,29.
grahāgamakutūhala n. Titel eines astr. Werkes (ある天文書の題名).
grahāgresara m. Bein. des Mondes (月の) DAŚAK. 83,14.
*grahādhāra m. der Polarstern (北極星). Vgl. grahadhāra.
grahādhipati m. ein Oberhaupt der Krankheitsdämonen (病魔の長) SUŚR. 2,531,19.
grahādhiṣṭhāpana n. Titel eines Werkes (ある著作の題名).
grahādhyāya m. Titel eines astr. Werkes (ある天文書の題名).
grahāntarukthya m. ein best. Ekāha (ある定まれる Ekāha) ĀŚV. ŚR. 9,6,2. ŚĀṄKH. ŚR. 11,2,14.
grahāntarukthya補遺 m. ein best. ekāha (ある特定の ekāha), Āśv. Śr. 9,6,2; Śāṅkh. Śr. 11,2,14.
grahāpahā f. Gallenstein des Rindes (牛黄) NIGH. PR.
*grahāmaya m. Besessenheit (憑依).
grahāya Absol. = gṛhītvā HARIV. 7057. 7099. 7458. 7580. 7640. 7679. 7769. 8106. 8528. 8744.
grahārāmakutūhala n. Titel eines Werkes (ある著作の題名).
grahārcanaprokṣaṇa, grahārcanavidhi und grahāṣṭaka 2.
grahārcanaprokṣaṇa補遺 n., ˚vidhi m., grahāṣṭaka n. Titel von Werken (諸著作の題名), Opp. Cat. 1.
grahāvamardana n. = grahamardana.
*grahāvarta m. = lagna Horoskop (天宮図) u. s. w. GAL.
*grahāśin m. = grahanāśa.
*grahāśraya m. der Polarstern (北極星).
*grahāhvaya m. eine best. Pflanze (ある種の植物).
grahi in phala˚ und phale˚.
grahi m. Halter, Träger (保つ者,担う者) GṚHYAS. 2,29.
grahi II. 3.
grahi補遺 m. Halter, Träger (保持者,担う者), Gṛhyas. 2,29.
*grahika Adj. etwa bissig (おおよそ噛みつく) MAHĀVY. 127,8.
*grahika補遺 Adj. etwa (おおよそ) bissig (噛みつく), Mahāvy. 127,8.
grahila Adj. (f. ā)
1〉 empfänglich für, geneigt zu (…を受け入れやすき) (im Comp. vorangehend) SĀH. D. 24,13. SĀH. D. 24,13. Comm. zu HĀLA. 431.
2〉 empfindlich, geneigt Etwas übel zu nehmen (気を悪くしやすき). Nom. abstr. ˚tva n. Comm. zu HĀLA. 188.
3〉 besessen, verrückt (憑かれ狂える) HEM. PAR. 2,539. fg. Vgl. pathila.
grahilatva補遺 n. ˚Empfänglichkeit (感受性), S I,218,15 v. u. (Ko.).
grahilī Adv. mit bhū besessen —, verrückt werden (憑かれ狂う) HEM. PAR. 2,538.
grahilī in āgraha˚ mit bhū so v. a. dem Drängen nachgeben (すなわち強請に折る) HEM. PAR. 2,262.
grahilī II. 5.
grahilī補遺 in āgraha˚ mit bhū so v. a. dem Drängen nachgeben (強請に屈すること), Hem. Par. 2,262.
grahiṣṇu in phala˚.
grahītar Nom. ag.
1〉 Greifer (掴む者).
2〉 Empfänger, erhaltend von (受け取る者) (Abl.).
3〉 Abnehmer, Käufer (買い手).
4〉 Auffasser, Wahrnehmer, Vernehmer, Hörer (捉え聞く者) BĀLAR. 46,19.
grahītavyâ
1〉 Adj.
a〉 für sich zu nehmen, zu empfangen (受け取らるべき).
b〉 zu schöpfen (汲まるべき) (eine Flüssigkeit) (液体を).
2〉 n. das Empfangensollen (受け取るべきこと).
*grahelikā f. fehlerhaft für prahelikā (…の誤り).
*graheśa m. die Sonne (太陽).
graheṣṭaka n. Sg. das Geschöpfte und die Backsteine (汲みたるものと煉瓦) JAIM. 5,3,15.
grahoktha n. ein beim Schöpfen des (Soma を汲む際に唱えらるる歌) Soma gesprochenes Lied AIT. BR.
gráhya Adj. zu einem Bechervoll gehörig, — geeignet (一杯分に属し,これに適せる).
°grāthilya補遺 n. Besessenheit (取り憑かれたること), S I,120,4 v. u. (Ko.); 125,9 (Ko.); 274,10 v. u. (Ko.; hier grathilya mit? gedruckt) (Ko.,ここにては grathilya と ? 付きにて印刷さる).
grābhá m.
1〉 Ergreifer (掴む者) u. s. w.
2〉 Krankheitsdämon (病魔).
3〉 Griff, eine Handvoll (掴み,一握り).
grā́ma m.
1〉 bewohnter Platz, Dorf; (人の住む地,村) ausnahmsweise auch n. (例外として n. も) (HEMĀDRI 1,481,6).
2〉 Einwohnerschaft, Gemeinde, Stamm; (住民,共同体,部族) Pl. Bewohner, Leute (住人,人々).
3〉 eine zusammengehörige Anzahl von Menschen, Schaar, Haufe; (一団の人々,群れ;とりわけ軍勢) insbes. Heerhaufe.
4〉 angeblich alte Frauen oder — der Familie (一説には老いたる女らあるいは家の老女ら) Schol. zu PĀR. GṚHY. 1,8,13.
5〉 am Ende eines Comp. Verein, Schaar, Haufe (集まり,群れ一般) überh.
6〉 Scala (音階).
grāma Z. 8, lies 6〉 st. 5〉 (第八行に…の代わりに…と読むべし). — 7〉 bei den Jaina = indriyagrāma (Jaina においては…)
grāma und grāmakaṇṭaka II. 3.
grāma補遺 Z. 8 lies 6. statt 5. (第8行,5. の代わりに 6. と読むべし)
7〉 bei den Jaina (ジャイナ教徒において) = indriyagrāma.
1grāmaka m.
1〉 Dörfchen (小さき村) HARṢAC. 199,6. Dorf (村).
2〉 *N. pr. eines Stadt (ある都市の名).
2grāmaka n. die Freude des Dorfes, (村の楽しみ,すなわち男女の交わり) so v. a. Geschlechtsgenuss.
grāmakaṇṭaka Spr. 5762, v. l. wohl fehlerhaft für grāmakūṭaka (おそらく…の誤り).
grāmakaṇṭaka m. etwa Dorflümmel (おおよそ村の無頼漢) ŚĪLĀṄKA 1,316.
grāmakaṇṭaka補遺 m. etwa (おおよそ): Dorflümmel (村の無頼漢), Śīlāṅka 1,316.
*grāmakanda m. ein best. cultivirtes Knollengewächs (栽培さるるある種の塊茎植物) 2-192-c MADANAV. 81,84.
grā́makāma Adj.
1〉 in den Besitz eines Dorfes zu kommen wünschend (村を得んと願う).
2〉 nach Dörfern verlangend, gern in
grāmakukkuṭa m. Haushahn (家鶏).
*grāmakumāra m. Dorfjunge (村の少年).
*grāmakumāraka n. Nom. abstr. von grāmakumāra.
*grāmakulāla m. Töpfer des Dorfes (村の陶工).
*grāmakulālaka n. Nom. abstr. von grāmakulāla.
*grāmakūṭa und ˚ka m. etwa Dorfschulze (おそらく村長).
grāmakūṭa m. N. pr. eines Prākrit-Dichters (ある Prākrit 詩人の名) HĀLA 88.
grāmakūṭa II. 2.
grāmakūṭa補遺 Hem. Par. 3,108. 119; Kāmasūtra 289,9; (gāmaüḍa Hem. Deś. II,89; gāmaūḍa Sarasvatīk. ed. Borooah p. 14,16); Indian Antiquary VIII,18, n. 97; Epigraphia Indica VII,183. 191. 222 n. 4. [Z.]
grāmakūṭa補遺 m. N. pr. eines Prakrit-Dichters (あるプラークリット詩人の名), Hāla 88.
*grāmakola und *˚kroḍa m. Hausschwein (家豚) RĀJAN. 19,32.
*grāmakhaṇḍa gaṇa manojñadi in der KĀŚ. ˚ṣaṇḍa v. l.
*grāmakhaṇḍaka n. Nom. abstr. von grāmakhaṇḍa ebend.
*grāmagṛhya Adj. ausserhalb des Dorfes postirt (村の外に配されたる) (senā).
*grāmagṛhyaka m. Dorfzimmermann (村の大工) GAL.
grāmageya Adj. im Dorf zu singen (村にて歌わるべき). ˚gāna n. Titel eines der vier Gesangbücher (Sāmaveda の四つの歌集の一の題名) des SV.
*grāmagoduh m. Dorfhirt (村の牧者).
grāmaghāta m. Plünderung eines Dorfes (村の略奪).
*grāmaghātaka m. Plünderer eines Dorfes (村を掠むる者) VYUTP. 97.
grāmaghātaka 3.
*grāmaghātaka補遺 m. Plünderer eines Dorfes (村の略奪者), Vyutp. 97.
grāmaghātin Adj. die Dorf plündernd (村を略奪する).
grāmaghātin m. Dorfschlächter (村の屠者) M. MÜLLER, Ren. 269.
grāmaghātin II. 5.
grāmaghātin補遺 m. Dorfschlächter (村の屠殺人), M. Müller, Ren. 269.
grāmaghoṣín Adj. unter den Leuten oder Heerhaufen tönend (人々あるいは軍勢の中に響く).
*grāmacaṭaka m. Haussperling (家雀) GAL.
*grāmacara m. Dorfbewohner, Bauer (村人,百姓) GAL.
grāmacaryā f. Dorfverfahren, (村の習わし,すなわち男女の交わり) so v. a. Geschlechtsgenuss.
grāmacaitya m. der in einem Dorfe gepflegte heilige Baum (村にて祀らるる聖樹).
*grāmajaniṣpāvī f. Phaseolus radiatus.
*grāmajā f. eine Bohnenart (豆の一種) NIGH. PR.
grāmajāta Adj. im Dorfe —, auf bebautem Felde gewachsen (村あるいは耕地に生じたる).
*grāmajāla n. Verein von Dörfern, District (村の連合,郡).
*grāmajālin m. Gouverneur eines Districts (郡の長).
grāmajít Adj. Heerhaufen besiegend (軍勢を破る).
grāmaṭikā f. ein elendes Dorf (みすぼらしき村) PRASANNAR. 14,15. 52,22.
*grāmaṇa Adj. (f. ī) aus (Grāmaṇī より出づる) Grāmaṇī stammend.
grāmaṇi (metrisch) (韻律上) m. = grāmaṇī 1〉a〉. Nach den Grammatikern auch n. zu grāmaṇī 1〉a〉 (文法家によれば n. も).
*grāmaṇibhogīna Adj. MAHĀBH. 5,4,b.
grāmaṇibhogīna 4.
*grāmaṇibhogīna補遺 Adj. Mahābh. 5,4, b.
grāmaṇī́
1〉 m.
a〉 Anführer —, Vorsteher einer Gemeinde, einer Schaar, eines Haufens (共同体・群れの長).
b〉 *Barbier (理髪師).
c〉 *Pferdeknecht (馬丁).
d〉 ein (ある Yakṣa) Yakṣa VP. 2,10,2. 3. VP.² 2,290. fg. BHĀG. P. 5,21,15.
e〉 N. pr.
α〉 eines Fürsten der Gandharva (Gandharva のある王の名).
β〉 eines Krankheitsdämons (ある病魔の名) HARIV. 9556.
γ〉 *eines Wesens im Gefolge Śivaʼs (Śiva の眷属なる一存在の名).
δ〉 einer Oertlichkeit (ある土地の名).
2〉 *f.
a〉 Dorfbewohnerin (村の女).
b〉 Hure (遊女).
c〉 2-193-a die Indigopflanze (藍).
grāmaṇītva n. die Würde eines Anführers (長の位).
grā́maṇīthya n. die Würde eines Anführers der Gemeinde (共同体の長の位) MAITR. S. 1,6,5.
grā́maṇīya
1〉 m. Pl. N. pr. eines Volkes (ある民族の名).
2〉 n. = grāmaṇīthya.
*grāmatakṣa m. Dorfzimmermann (村の大工).
grāmatā f. Pl. eine Menge von Dörfern (多くの村).
grāmadaśeśa m. das Haupt über zehn Dörfer (十村の長) M. 7,116.
grāmadevatā f. die Gottheit eines Dorfes (村の神).
grāmadruma m. ein in einem Dorfe einzeln stehender und als Heiligthum gepflegter Baum (村に一本立ちて聖所として祀らるる樹).
grāmadharā f. N. pr. eines Felsens (ある岩の名).
grāmadharma m. Dorfsitte (村の慣わし) ĀŚV. GṚHY. 1,7,1.
*grāmanāpita m. Dorfbarbier (村の理髪師).
grāmanivāsin Adj. in Dörfern leben (村に住む) (Vögel) (鳥につき).
grāmapati m. (J. A. S. Beng. 47,405,36) und *grāmapātra n. Dorfhaupt (村長).
grāmapāla m. Dorfhüter (村の守り手).
grāmapālaka m. = grāmapāla Dorfhüter (村の守り手) VET. (U.) S. 121 zu 〔17,2〕.
grāmapālaka 3.
grāmapālaka補遺 m. = grāmapāla, Dorfhüter (村の守護者), Vet. (U.) S. 121 zu 17,2.
grāmapiṣṭa Adj. zu Hause gemahlen (家にて挽きたる).
*grāmaputra m. Dorfjunge (村の少年).
*grāmaputraka n. Nom. abstr. von grāmaputra.
grāmapuruṣa m. Dorf- oder Stadthaupt (村あるいは町の長).
grāmapreṣya m. Gemeindebote, -diener (村の使い,下役).
grāmabālajana m. Bauerbursche (百姓の若者).
grāmabhṛta m. Gemeindebote, -diener (村の使い,下役).
*grāmamadgurikā f.
1〉 Silurus singio.
2〉 Dorfprügelei (村の喧嘩).
grāmamahiṣī f. eine Zahme Büffelkuh (飼い馴らされたる水牛の牝).
*grāmamukha m. (!) n. Marktplatz (市場).
*grāmamṛga m. Hund (犬).
grāmamaukhya HIT. 66,6 fehlerhaft (誤り).
*!√grāmay , ˚yati (āmantraṇe).
grāmayājaka (GAUT. 15,16) und ˚yājin Adj. der für alle Personen einer Gemeinde, ob sie zulässig sind oder nicht, aus Habsucht den Opferdienst verrichtet (貪欲より,共同体の全ての者のために,その資格の有無を問わず祭祀を行う者).
*grāmayuddha n. Dorfprügelei (村の喧嘩).
grāmarajaka m. Dorfwäscher (村の洗濯人) ebend.
grāmarajaka und grāmalekhaka 5.
grāmarajaka補遺 m. Dorfwäscher (村の洗濯人), M. Müller, Ren. 269.
*grāmarathyā f. Dorfstrasse (村の道).
°grāmarṣi補遺 m. = muni, S I,99,11 (Ko.).
grāmalekhaka m. Dorfschreiber, Dorfrechenmeister (村の書記,村の帳付け) ebend.
grāmalekhaka補遺 m. Dorfschreiber, Dorfrechenmeister (村の書記,村の会計係), M. Müller, Ren. 269.
grāmavant Adj. mit Dörfern versehen (村をもつ).
*grāmavāsa m. das Wohnen in einem Dorfe (村に住むこと).
grāmavāsin
1〉 Adj. in Dörfern leben, zahm (村に住む,飼い馴らされたる) (Thier) (獣につき).
2〉 m. Dorfbewohner (村人).
grāmavāstavya m. Bewohner eines Dorfes (村の住人).
grāmavṛddha m. ein alter Mann im Dorfe (村の老人) MEGH. 30.
grāmaśatādhyakṣa und ˚śateśa m. das Haupt über hundert Dörfer (百村の長).
*grāmaṣaṇḍa gaṇa manojñādi v. l. ˚khaṇḍa.
*grāmaṣaṇḍaka n. Nom. abstr. von grāmaṣaṇḍa.
*grāmasaṃkara m. the common sewer or drain of a village (村の共同の下水).
grāmasad Adj. in Dörfern sich aufhaltend (村に住まう) MĀN. GṚHY. 1,13.
grāmasad 3.
grāmasad補遺 Adj. in Dörfern sich aufhaltend (村々に住まう), Mān. Gṛhy. 1,13.
*grāmasiṃha m. Hund (犬).
grāmasiṃha II. das *zu streichen (星印を削るべし).
grāmasiṃha補遺 , das *zu streichen (* を削除すべし).
grāmasīmā f. Dorfflur (村の耕地) KĀD. 2,98,5.
grāmasukha n. = grāmyasukha.
grāmasūkara m. Hausschwein (家豚) RĀJAN. 19,82. ĀPAST.
*grāmastha Adj. an der Spitze stehend (先頭に立つ).
*grāmahāsaka m. Schwestermann (姉妹の夫).
grāmākṣapaṭalika (so zu lesen) (かく読むべし) m. Dorfarchivar (村の記録係) HARṢAC. 171,14.
grāmāgni m. Dorffeuer, (村の火,すなわち普通の火) so v. a. das gewöhnliche Feuer PĀR. GṚHY. 3,10,12.
*grāmādhāna n. ein kleines Dorf (小さき村).
grāmādhipa m. Oberhaupt eines Dorfes (村の長).
grāmādhyayana n. Studium im Dorfe (村における学習) ŚĀṄKH. GṚHY. 6,1.
grāmāntá m. Dorfgrenze (村境). Loc. in der nächsten Umgebung eines Dorfes (Loc. にて「村のすぐ近く」).
grāmāntīya Adj. in der nächstem Umgebung eines Dorfes gelegen (村のすぐ近くにある).
grāmāraṇya n.
1〉 ein zu einem Dorfe gehöriger Wald (村に属する森) ŚĀṄKH. GṚHY. 4,7.
2〉 Du. Dorf und Wald (村と森) ĀPAST.
grāmika m. das Oberhaupt eines Dorfes (村の長).
*grāmikya n. Nom. abstr. von grāmika.
grāmín
1〉 Adj. eine Gemeinde —, einen Stamm um sich habend (共同体あるいは部族を率いる).
2〉 m.
a〉 Dorfbewohner, Bauer (村人,百姓). grāmiṇāṃ ratiḥ so v. a. coitus (すなわち「交わり」).
b〉 Oberhaupt eines Dorfes (村の長).
3〉 *f. grāmiṇī die Indigopflanze (藍).
grāmiputra m. Bauerknabe (百姓の子).
°grāmī補遺 f. eine Gruppe von Dörfern (村々の一群), Kauṭ. 46,3. 4.
grāmīṇa
1〉 Adj.
a〉 rusticus, linkisch, ungebildet (田舎びて無骨なる) BHĀVAPR. 1,133.
b〉 *= sambhṛto grāmaiḥ.
2〉 m.
a〉 Dorfbewohner, Bauer (村人,百姓).
b〉 *Hund (犬).
c〉 *Hausschwein (家豚) RĀJAN. 19,32.
d〉 *Krähe (烏).
3〉 *f. ā
a〉 die Indigopflanze (藍).
b〉 Beta bengalensis RĀJAN. 7,131.
grāmīna MED. n. 58 fehlerhaft für grāmīṇa (aber kein Druckfehler) (…の誤り。ただし印刷の誤りにはあらず).
grāmīyaka m. Gemeindemitglied (共同体の一員).
grāmegeya Adj. im Dorfe zu singen (村にて歌わるべき) SAṂHITOPAN. 29,1.
grāmecara m. Dorfbewohner, (村人,すなわち家長) so v. a. Hausvater, Haushalter.
grāmeya und ˚ka (Ind. Antiq. 1876,51) m. Dorfbewohner (村人).
grāmeya II. f. ī DHARMAŚARM. 16,70.
[grāmeya]補遺 , f. ī Dharmaśarm. 16,70.
grāmeyaka , f. grāmeyakā (!) HARṢAC. (1936) 477,4.
grāmeyaka II. 5.
grāmeyaka補遺 , f. grāmeyakā (!), Harṣac. (1936) 477,4.
°grāmeruka補遺 Adj. von Grāmeru (in Assam) stammend ((アッサムの)Grāmeru に由来する), Kauṭ. 78,4/5,3 v. u.
*grāmevāsa m. = grāmavāsa.
*grāmevāsin m. = grāmavāsin 2〉.
grāmyá (grāmía)
1〉 Adj.
a〉 im Dorfe (村にて用いらるる,そこに生じ,そこにて調えられたる) u. s. w. im Gebrauch seiend, dort entstanden, — zubereitet.
b〉 in Dörfern —, unter Menschen lebend, von Menschen gezogen, zahm, cultivirt (村に人と共に住み,人に飼わるる,馴れたる,栽培されたる) (von Thieren und Pflanzen) (獣および植物につき).
c〉 im Dorfe gestattet, auf die im Dorfe erlaubte Geschlechtslust gerichtet (村にて許されたる,村にて許さるる情欲に向けられたる).
d〉 bäurisch, 2-193-c roh, ungeschliffen (田舎びて粗野なる).
2〉 m.
a〉 Dorfbewohner (村人) 323,18.
b〉 ein gezähmtes Thier, Hausthier (飼い馴らされたる獣,家畜).
3〉 *f. grāmyā
a〉 die Indigopflanze (藍).
b〉 Phaseolus radiatus.
4〉 n. Geschlechtslust, Beischlaf (情欲,交わり).
grāmya II. KAUŚ. 27,32 nach DĀRILA = grāmyo vyādhirmithunasaṃyogāt Verhessere (grāmiá) (…と訂すべし).
grāmya補遺 Kauś. 27,32 nach (…に従えば) Dārila = grāmyo vyādhir mithunasaṃyogāt. Verbessere (訂正すべし) (grāmiá).
*grāmyakanda m. ein best. Knollengewächs (ある種の塊茎植物).
*grāmyakarkaṭī f. Benincasa cerifera.
grāmyakarman n. des Dorfbewohners Beschäftigung, das Fröhnen der Geschlechtslust (村人の営み,情欲に耽ること).
grāmyakāma m. Pl. Dorfgelüste, Geschlechtsbefriedigung (村の欲望,情欲の満足) u. s. w. SAṂNY. UP. S. 36, Z. 4.
grāmyakukkuṭa m. Haushahn (家鶏) GAUT. 17,29.
*grāmyakuṅkuma m. Safflor (紅花).
*grāmyakola m. Hausschwein (家豚) RĀJAN. 19,32.
*grāmyakośātakī f. eine best. Cucurbitacee (ある種の瓜科の植物) RĀJAN. 7,92.
*grāmyakroḍa m. Hausschwein (家豚) RĀJAN. 19,32.
grāmyagaja m. ein gezähmter Elephant (飼い馴らされたる象) MBH. 3,65,8.
grāmyatā f. und grāmyatva n. rohe Ausdrucksweise (粗野なる言い回し).
grāmyadharma m.
1〉 des Dorfbewohners Pflicht (村人の務め).
2〉 des Dorfbewohners Recht, Geschlechtsbefriedigung, Beischlaf (村人の権利,情欲の満足,交わり).
grāmyadharmin Adj. den Beischlaf verüben (交わりを行う).
grāmyapaśu m. *Hausthier (家畜). Verächtlich auch von einem Menschen (蔑みて人につきても).
*grāmyamadgurikā f. Silurus singio.
*grāmyamṛga m. Hund (犬).
grāmyamṛga ŚIŚ. 15,15.
grāmyamṛga II. 5.
grāmyamṛga補遺 Śiś. 15,15.
°grāmyarata補遺 n. eine Art Coitus (ある種の交合), Y 136; E 566 (R).
grāmyarāśi m. Bez. bestimmter Zodiakalbilder (ある種の宮の名称).
°grāmyarṣi補遺 m. = muni, S I,56,5 v. u. (Ko.).
*grāmyavallabhā f. Beta bengalensis RĀJAN. 7,131.
grāmyavādín m. etwa Dorfrichter, Schulze (おそらく村の裁き手,村長).
grāmyasukha n. des Dorfbewohners Vergnügen, Schlaf, Befriedigung der Geschlechtslust (村人の楽しみ,眠り,情欲の満足).
grāmyasūkara m. Hausschwein (家豚) GAUT. 17,29.
*grāmyāyaṇi m. Patron. von grāmya.
*grāmyāśva m. Esel (驢馬).
grāvagrābhá m. der die (grāvan 1aを扱う者) grāvan 1〉a〉 handhabt.
*grāvaṇeya m. Pl. N. pr. eines Kriegerstammes (ある武人の部族の名). Sg. ein Fürst desselben (その君主) gaṇa yaudheyādi in der KĀŚ.
grāvaṇeya 2.
*grāvaṇeya補遺 m. Pl. N. pr. eines Kriegerstammes (ある武人族の名). Sg. ein Fürst desselben (その一族の君主), gaṇa yaudheyādi in der (…における) Kāś.
grā́van
1〉 m.
a〉 Stein zum Zerschlagen des (Soma を砕く石) Soma.
b〉 Stein, Felsblock (石,岩塊一般) überh.
c〉 *Berg (山).
d〉 *Wolke (雲).
e〉 = grāvastut.
2〉 *Adj. fest, hart (固き).
*grāvarohaka m. Physalis flexuosa.
grāvarohaka 5.
*grāvarohaka補遺 m. Physalis flexuosa.
grāvastút m. einer der 16 gewöhnlich aufgeführten Liturgen, (通例挙げらるる十六の祭官の一,grāvan 1aに向けらるる讃歌にちなむ名) genannt nach dem an die grāvan 1〉a〉 gerichteten Lobgesang.
grāvastotriyā f. = grāvastotrāya 2〉.
grāvastotrīya
1〉 Adj. zum Lobe der (grāvan 1aの讃に属する) grāvan 1〉a〉 gehörig.
2〉 f. ā die an die (grāvan 1aに向けらるる呼びかけ) grāvan 1〉a〉 gerichtete Anrufung ĀPAST. ŚR. 13,1,6.
3〉 n. die Vernichtung des (Grāvastut の滅び) Grāvastut.
grā́vahasta Adj. = grāvagrābha.
*grāvāyaṇa m. Patron. von grāvan. Auch Pl.
grāsa
1〉 Adj. am Ende eines Comp. verschlingend (呑む).
2〉 m.
a〉 Mundvoll, Bissen (一口).
b〉 Futter, Nahrung (糧). 2-194-a Pl. zu Spr. 1324.
c〉 der Umfang einer Eklipse (蝕の大きさ).
d〉 das Verschlingen; (呑むこと) auch so v. a. das Essen (「食うこと」とも) Spr. 3710.
e〉 das Verschlingen der Sonne oder des Mondes von Seiten (Rāhu による日月を呑むこと,蝕) Rāhuʼs, Finsterniss.
f〉 die erste Berührung mit dem verfinsterten Himmelskörper (蝕せる天体との最初の接触).
g〉 eine best. fehlerhafte Aussprache der Gutturale (喉音のある種の誤れる発音).
grāsa補遺 ˚n. mouthful, food (一口の食物,食物), Pūrṇabh. 233,1.
°grāsakatva補遺 n. das Verschlingen (呑み込むこと), Praty. Hṛd. 34,13. [B.]
grāsapātrī Adv. mit kar Etwas zum Verschlucken geeignet halten, als guten Bissen verschlucken (物を呑むに適すと見做し,美味なる一口として呑み込む) SUBHĀṢITĀV. 996.
grāsapātrī補遺 Adv. mit (…と共に) kṛ etwas zum Verschlucken für geeignet halten, als guten Bissen verschlucken (あるものを呑み込むに適せりと見なす,美味なる一口として呑み込む), Subhāṣitāv. 996.
grāsapramāṇa n.
1〉 die Grösse eines Bissens (一口の大きさ) GAUT. 27,10.
2〉 ein best. mit dem Quecksilber unternommener Process (水銀を用うるある工程).
grāsaśalya n. etwas im Halse Steckengebliebenes (喉に閊えたるもの).
grāsācchādana n. Sg. Nahrung und Kleidung (衣食).
grāsāmbu n. Sg. Speise und Trank (飲食).
grāsikā f. in *agra˚.
grāsī Adv. mit kar verschlingen, verschlucken (呑み込む) BĀLAR. 1196,9. HARṢAC. 123,21.
grāhá
1〉 Adj. (f. ī) am Ende eines Comp. ergreifend, haltend, fangen, nehmend, empfangend (掴み,捕らえ,受け取る).
2〉 m.
a〉 Raubthier; Krokodil, Haifisch, Schlange (猛獣;鰐,鮫,蛇).
b〉 *Gefangener (囚人).
c〉 *Griff (握り) (am Schwert (剣などの) u. s. w.) GAL.
d〉 Nom. act.
α〉 das Ergreifen, Packen, Festhalten (掴み保つこと).
β〉 Anfall, Krankheit (発作,病).
γ〉 Nennung, Erwähnung (言及).
δ〉 Fiction, Grille, Laune (思いつき,気まぐれ) BHAG. 17,19.
3〉 grāhī ein weibliches Krokodil (雌の鰐など) u. s. w.
grāha 2〉d〉ε〉 die Vorstellung von Etwas (im Comp. vorangehend) (事の表象) VAJRACCH. 23,12. 13. 25,16.
grāha II. 3.
grāha補遺 2. d)e) die Vorstellung von etwas (あるものの表象) (im Komp. vorangehend) (複合語の前分にあり), Vajracch. 23,12. 13; 25,16.
grāhaka
1〉 Adj. Subst. (f. grāhikā)
a〉 Fänger, Häscher (捕らうる者,捕吏).
b〉 entgegennehmend, empfangend, Empfänger (受け取る者) HEMĀDRI 1,424,9. 429,11. vali f. eine best. Falte, welche den Unrath aus dem Körper führt (汚物を体外へ導くある種の襞).
c〉 Abnehmer, Käufer (買い手).
d〉 in sich begreifend, — schliessend (内に含む).
e〉 auffassend, wahrnehmend, der Wahrnehmende, das Subject (知覚する者,主体) KAP. 5,98. 6,4.
f〉 mit sich fortziehend, überzeugend (惹きつけ納得せしむる).
2〉 m.
a〉 *Schlangenfänger (蛇捕り).
b〉 *Falke (鷹).
c〉 der verfinsternde Himmelskörper (蝕を起こす天体).
d〉 *Marsilea quadrifolia RĀJAN. 4,51.
e〉 N. pr. eines Krankheitsdämons (ある病魔の名) HARIV. 9561.
grāhakakṛkara m. ein als Lockvogel dienendes Rebhuhn (囮として用いらるる鷓鴣) HARṢAC. 197,1.
grāhakatva n. Fassungskraft (理解力) MĀLATĪM. (ed. Bomb.) 69,6.
grāhakatva補遺 n. Fassungskraft (理解力), Mālatīm. (ed. Bomb.) 69,6.
grāhakavihaṃga m. Fang- oder Lockvogel (捕獲用あるいは囮の鳥) KĀD. 2,129,16.
grāhaṇa n. in *ṛṇagrāhaṇa.
grāham Absol. von grah, *keśeṣu oder *keśairgrāham so dass man sich an den Haaren packt (互いに髪を掴み合いて) P. 3,4,50, Sch. *yaṣṭiṃ grāham P.3,4,53, Sch.
grāhayitavya Adj. zu veranlassen Etwas (Acc.) zu übernehmen (事を引き受けしむべき) DAŚAK. 91,11.
grāhayitavya 5.
grāhayitavya補遺 Adj. zu veranlassen etwas (Akk.) zu übernehmen (あるもの(対格)を引き受けしむべき), Daśak. 91,11.
grā́hi f. eine Unholdin, welche die Menschen fesselt, Krankheit und Tod bringt; Betäubung, Bewusstlosigkeit (人を縛り病と死をもたらす女魔;昏睡,失神).
grāhika Adj. hartnäckig auf Etwas bestehend (執拗に固執する).
grāhin
1〉 Adj.
a〉 am Ende eines Comp.
α〉 ergreifend, packend, festhaltend, haltend (掴み保つ). matpakṣa˚. 2-194-b meine Partei haltend (我が側につく).
β〉 fangend, mit Fangen beschäftigt (捕らうる) 155,15.
γ〉 pflückend, sammelnd (摘み集むる).
δ〉 fassend, in sich enthaltend (内に含む).
ε〉 empfangend, erhaltend, gewinnend, behaltend (受け取り保つ) 185,6.
ζ〉 kaufend, erstehend; (買う) mit Instr. des Preises (価を Instr. にて).
η〉 mit sich fortziehend, hinreissend, bezaubernd (惹きつけ魅する).
ϑ〉 ergreifend, erwählend (選び取る).
ι〉 durchsuchend, durchspürend (探り求むる).
ϰ〉 wahrnehmend, anerkennend (知覚し認むる).
λ〉 annehmend, beherzigend (受け入れ心に留むる).
b〉 Flüssigkeit aufsaugend, adstringirend, verstopfend (液を吸い,収斂し,止むる) CARAKA. 6,8.
2〉 *m. Feronia elephantum.
3〉 *f. ˚ṇī
a〉 eine Art Alhagi (Alhagi の一種) RĀJAN. 4,58.
b〉 eine Art Mimosa (Mimosa の一種) NIGH. PR.
c〉 eine grosse Eidechsenart (大なる蜥蜴の一種) NIGH. PR.
grāhin II. Adj. mit zu ergänzendem Object Etwas tragend, in der Hand haltend (物を携え,手に持てる) R. ed. Bomb. 3,51,17.
grāhin補遺 Adj. (mit zu ergänzendem Objekt) (補うべき目的語を伴いて) etwas tragend, in der Hand haltend (あるものを携える,手に持てる), R. ed. Bomb. 3,51,17.
*grāhiphala m. Feronia elephantum RĀJAN. 11,182.
grā́huka Adj. ergreifend, (掴む) mit Acc.
grāhya (grāhía)
1〉 Adj.
a〉 zu ergreifen, zu halten, zu packen, zu fassen, zu umfassen (掴み保たるべき).
b〉 gefangen zu nehmen, festzusetzen (捕らえらるべき).
c〉 in Beschlag zu nehmen (差し押さえらるべき).
d〉 mitzunehmen (携えらるべき).
e〉 zu sammeln, zu lesen (集めらるべき).
f〉 zu erhalten, zu gewinnen, zu empfangen, anzunehmen, entgegenzunehmen (受け取らるべき).
g〉 zu ehelichen (娶らるべき).
h〉 freundlich zu empfangen (親しく迎えらるべき).
i〉 worauf man zu bestehen hat (固執すべきもの).
k〉 zu erfassen, wahrzunehmen, zu erkennen, zu erlernen (捉え識り学ばるべき) Spr. 7855.
l〉 zu betrachten (観測さるべき) (in astronomischem Sinne) (天文学的な意味にて).
m〉 aufzufassen, anzusehen (…と解さるべき).
n〉 zu verstehen, (理解さるべき,すなわち意味されたる) so v. a. gemeint.
o〉 anzunehmen, anzuerkennen (認めらるべき) (185,17), für giltig anzusehen, Geltung habend, zu berücksichtigen (有効と見なさるべき,顧みらるべき).
p〉 zu unternehmen (企てらるべき).
q〉 dem man sich hingeben darf (身を委ねうるもの). na pratyayaḥ srīṣu grāhyaḥ so v. a. man darf den Weibern kein Vertrauen schenken (すなわち「女に信を置くべからず」).
2〉 m. der verfinsterte Himmelskörper (蝕せる天体).
3〉 *f. ā Uebungen im Bogenschiessen (弓射の稽古) GAL.
4〉 *n. Gift (毒).
grāhya補遺 *n. ˚Objekt (対象) (Correlat. zu grāhaka, ) (grāhaka の相関語), Praty. Hṛd. 6,13. [B.]
grāhyaka in agrāhyaka.
grāhyagir Adj. = grāhyavant HARṢAC. 143,10.
grāhyatva n. Wahrnehmbarkeit (知覚さるること).
grāhyarūpa Adj. beherzigenswerth, beachtenswerth (心に留むべき) MBH. 1,220,23.
grāhyarūpa 5.
grāhyarūpa補遺 Adj. beherzigenswert, beachtenswert (心に留むべき,注目すべき), MBh. 1,220,23.
grāhyavant Adj. dessen Worte zu beachten sind (その言葉が顧みらるべき).
gri in tuvigrí.
grīva
1〉 m.
a〉 = grīvā 2〉a〉 ĀRṢ. BR.
b〉 etwa Corridor (おそらく廊下) BĀLAR. 310,16.
2〉 grīvā́
a〉 Hinterhals, Nacken; die Gegend der Halswirbel (項;頸椎のあたり). Am Ende eines adj. Comp. f. ā.
b〉 Hals eines Gefässes (器の首).
grīvacchinná Adj. (f. ā) mit abgeschnittenem Halse (首を切られたる) SUPARṆ. 25,6.
grīvadaghná Adj. bis zum Nacken reichend (項まで達する) TS. 5,6,8,3.
grīvabaddhá Adj. am Halse gebunden (首に結ばれたる) TS. 3,3,8,3.
grīvabaddhá補遺 Adj. am Halse gebunden (首に結ばれたる). TS. 3,3,8,3.
*grīvākṣa m. N. pr. eines Mannes (ある男の名).
°grīvāgrahana補遺 n. Umarmung (抱擁), S I,577,8 v. u. (Ko.).
*grīvāghaṇṭā f. eine am Halse (der Pferde) hängende Glocke (〈馬の〉首に懸くる鈴).
*grīvābila n. die Vertiefung im Nacken (項の窪み).
°grīvāsūtra補遺 n. = kaṇṭhasūtra (necklace (首飾り))? Harṣac. 141,1.
*grīvin m. Kamel (駱駝).
grīṣmá
1〉 m.
a〉 Sommer (夏). grīṣmahemantaú, vasantagrīṣmaú.
b〉 Sommerhitze, Hitze (夏の暑さ).
c〉 *N. pr. eines Mannes (ある男の名).
2〉 *f. ā Symplocos racemosa.
3〉 *f. ī Jasminum sambac RĀJAN. 10,93.
grīṣma II. 1〉b〉 *grīṣmāṇāṃ paścime māse MAHĀVY. 253,43.
[grīṣma]補遺 1. b) *grīṣmāṇāṃ paścime māse, Mahāvy. 253,43.
*grīṣmajā f. Annona reticulata.
grīṣmadhānya n. Sommerkorn (夏の穀物).
*grīṣmapuṣpī f. eine best. Pflanze (ある種の植物) RĀJAN. 10,108.
*grīṣmabhavā f. Jasminum sambac.
grīṣmavana n. ein im Sommer besuchter Lustwald (夏に訪るる遊苑の森).
grīṣmasamaya m. Sommerzeit (夏の候) 154,4.
*grīṣmasundaraka m. Erythraea centaurioides. Nach Mat. med. 299. Mollugo spergula.
*grīṣmahāsa n. zur Sommerzeit in der Luft herumfliegende Baumwollenflocken (夏に空を舞う綿毛).
*grīṣmodbhavā f. Jasminum sambac RĀJAN. 10,93.
*√gruc , grocati (steyakaraṇe, gatau).
grumuṣṭí m. = gurumuṣṭí TS. 5,4,5,2. 3.
grumuṣṭi II. ĀPAST. GṚHY. 20,11.
grumuṣṭi補遺 Āpast. Gṛhy. 20,11.
*gredha m. Gier, Begierde (貪り,欲) MAHĀVY. 245,1145. 7-339-d Vgl. Pāli gedha.
*gredha補遺 m. Gier, Begierde (貪欲,欲望), Mahāvy. 245,1145. Vgl. Pāli (パーリ語) gedha.
graiva
1〉 Adj. (*f. ī) die Stelle des Nackens vertretend (項の位置を占むる).
2〉 n.
a〉 Halskette (首飾り) (eines Elephanten) (象の).
b〉 *Halsschmuck (首の飾り).
*graivākṣa m. Patron. von grīvākṣa.
graiveya m. n.
1〉 Halskette (首飾り) (eines Elephanten) (象の).
2〉 *Halsschmuck (首の飾り).
graiveyaka
1〉 (*m.) n.
a〉 Halskette (首飾り) (eines Elephanten) (象の).
b〉 Halsschmuck (首の飾り) 166,13.
2〉 *m. Pl. eine best. Klasse von Göttern bei den (Jaina におけるある種の神々の一類) Jaina.
°graiveyakarma補遺 n. Gewöhnung (des Elefanten) an die Halskette ((象を)首飾りに馴らすこと), Kauṭ. 138,3.
(graivya) graivia Adj. zum Nacken in Beziehung stehend (項に係わる).
graíṣma
1〉 Adj. (*f. ī) sommerlich, zum Sommer in Beziehung stehend, *im Sommer gesäet (夏の,夏に係わる,夏に播かれたる).
2〉 *f. graiṣmī Jasminum sambac RĀJAN. 10,93.
[graiṣma]補遺 *graiṣmī sommerlich (夏の), H 17,47.
*graiṣmaka Adj. im Sommer gesäet, — abzutragen (夏に播かれ,あるいは夏に返さるべき) (Schuld) (負債につき).
*graiṣmāyaṇa m. Patron. von grīṣma.
graiṣmika Adj.
1〉 sommerlich (夏の). ˚dhānya n. Sommerkorn (夏の穀物). Subst. das im Sommer Wachsende (夏に生ずるもの).
2〉 *= griṣmamadhīte veda vā.
*glathamlatha (!) m. (語義未詳) MAHĀVY. 245,1166.
*glathamlatha補遺 (!) m. Mahāvy. 245,1166.
√glap , glapati sich betrüben über (…を悲しむ) (Instr.) MBH. 5,43,31.
glapana
1〉 Adj. müde machend (疲れしむる) BHĀVAPR. 2,31.
2〉 n.
a〉 das Erschlaffen (萎えること).
b〉 das Verwelken (萎むこと) 324,31.
!√glapay s. Caus. von √glā.
glapsa Büschel, Bündel (束). Vgl. grapsa.
*√glas , glasate (adane).
√glah , glahate
1〉 würfeln, — mit (賽を振る,…〈Instr.〉もて,…〈Acc.〉を賭けて) (Instr.) um (Acc.).
2〉 *grahaṇe.
gláha
1〉 m.
a〉 Würfelwurf, Würfelspiel (賽の一擲,賭博). glahaṃdiv würfeln um (…を賭けて賽を振る) (Instr.).
b〉 Einsatz beim Würfelspiel (賭け金).
c〉 Würfel (賽).
d〉 Würfelbecher (賽筒).
e〉 2-195-a Wettstreit, Wette (賭け勝負).
f〉 derjenige auf den man im Kampfe es abgesehen hat; Kampfpreis (戦にて狙う相手;戦利の賞) BĀLAR. 115,16.
2〉 f. ā von unbekannter Bed. (意味不明).
gláhana n. das Würfeln, Werfen der Würfel (賽を投ずること).
gláhana 3.
gláhana補遺 n. das Würfeln, Werfen der Würfel (賽を振ること,賽を投ずること).
°glahīkṛ補遺 zum Einsatz (beim Würfelspiel) machen ((賭博において)賭け金となす), H 2,63.
1√glā , glā́yati (episch auch glāyate und glāti) (叙事詩にては…も)
1〉 Widerwillen —, Unlust —, Unbehagen empfinden an, gegen oder bei, verdrossen sein zu; (厭い,気の進まぬを覚ゆ) mit Dat., Instr. oder *Infin. Ohne Ergänzung (補語なくして) PĀR. GṚHY. 1,16,25. glāná Partic. glānamanas Adj.
2〉 sich erschöpft fühlen, von Kräften kommen, abnehmen, hinschwinden (疲れ果て力衰う). glāna erschöpft, von Kräften gekommen; betäubt, torpidus (疲れ果てたる;鈍麻せる) ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,2,29.
3〉 Jmd zusetzen, zu nahe treten; (人に迫る) mit Acc. MBH. 3,207,29.
Caus. glapayati, ˚te erschöpfen, zusetzen, mitnehmen, hinschwinden lassen (疲れしめ衰えしむ). manas das Herz in Unbehagen versetzen und sich betrüben über (心を不快にし,…〈Loc.〉を悲しむ) (Loc.). glāpita 304,28.
Mit ava Caus. ˚glāpayati müde machen (疲れしむ).
Mit pari, ˚glāna
1〉 *Widerwillen empfindend gegen (…を厭う) (Dat.).
2〉 erschöpft, mitgenommen (疲れ果てたる).
Mit abhipari, ˚glāna erschöpft, mitgenommen (疲れ果てたる).
Mit pra dahinschwinden, verwelken (萎み衰う).
*Caus. praglāpayati.
2*glā f. (Nom. glās) = glāni GAL.
*glātar Nom. ag. sich erschöpft fühlend (疲れを覚ゆる者).
glāna
1〉 Adj. s. u. 1glā.
2〉 n. Erschöpfung (疲弊).
glānatā f. das Verwelken (萎むこと) R. ed. Bomb. 3,73,23. Wohl fehlerhaft für mlānatā (おそらく…の誤り).
glānatā補遺 f. das Verwelken (萎むこと), R. ed. Bomb. 3,73,23. Wohl fehlerhaft für (恐らく…の誤り) mlānatā.
glānapratyayabhaiṣajya n. ein best. Arzeneimittel (ある定まれる薬) MAHĀVY. 239. DIVYĀVAD. 143,6.
glānapratyayabhaiṣajya補遺 n. ein best. Arzneimittel (ある特定の薬剤), Mahāvy. 239; Divyāvad. 143,6.
glāni f.
1〉 Erschöpfung, Ermüdung, Erschlaffung, Entmuthigung, Niedergedrücktheit (疲弊,萎え,意気消沈).
2〉 Uebelkeit (吐き気).
3〉 Abnahme (衰え).
*glānīya Partic. fut. pass. von 1glā.
glānya n. Abnahme der Kräfte (力の衰え).
glāva m. N. pr. eines Mannes (ある男の名).
glāvín Adj. verdrossen, thatlos (気の進まず,無為なる).
glāsnu Adj. schlaff, welk, krank (萎え病める) CARAKA. 3,1. 5,8.
*√gluc , glocati
1〉 stehlen, rauben (盗む) BHAṬṬ.
2〉 gatau.
*glucuka m. N. pr. eines Mannes (ある男の名).
*glucukāyani m. Patron. von glucuka.
*√gluñc , gluñcati (gatau).
gluntha m. in madhugluntha.
gluntha 4.
gluntha補遺 m. in (…において) madhugluntha.
*√glep , glepate (dainye, kampane, gatau).
glepana n. Nom. act. als Bed. von mad DHĀTUP.
*√glev , glevate (sevane).
*√gleṣ , gleṣate (anvicchāyām).
1glau
1〉 etwa Ballen, kropfartiger Auswuchs (おそらく塊,瘤状の隆起).
2〉 Pl. etwa grosse, klumpige Theile (des Opferthiers) (おそらく犠牲獣の大きく塊状の部分) MAITR. S. 3,15,7 = VS.
3〉 *der Mond (月).
4〉 *Kampfer (樟脳).
5〉 *die Erde (大地).
2*glau Adv. mit bhū und as zum Monde werden, (月となる) mit kar
glau補遺 m. *Mond (月), Kuval. I,109 (Ko.).
*glaucukāyana m. Patron. von glucukāyani MAHĀBH. 4,43,a. Pl. die Schüler des (Glucukāyana の弟子ら) Glucukāyana ebend.
*glaucukāyanaka Adj. dem (Glucukāyani に属し,これを崇むる) Glucukāyani gehörig, ihn verehrend.
gva in atithi˚, eta˚, daśa˚, nava˚.
gvin in śata˚.
1gha, ghā enklit. Partikel der Hervorhebung: wenigstens, gerade, ja, gewiss (強調の後接辞:少なくとも,まさに,確かに). Erscheint gewöhnlich nach utá, utó, utá vā, cid, ná, vā. einem Pronomen oder einer Präposition; vor íd, ídutá oder im; zwischen iva und íd, iva und ídaha oder vā und íd. (通例…の後,代名詞あるいは Praep. の後に現る;…の前に;…と…の間に)
2gha
1〉 Adj. am Ende eines Comp. schlagend, tödtend (打ち殺す).
2〉 *f. ghā Schlag (打撃).
3*gha
1〉 m.
a〉 Getön, Geklingel (響き,鈴の音).
b〉 Glocke (鈴).
2〉 f. ghā ein Gürtel mit klingenden Zieraten (鳴る飾りのついたる帯).
*√ghaṃṣ, ghaṃṣate und *√ghaṃs, ghaṃsate (kāntikaraṇe, kṣaraṇe).
*√ghaggh, ghagghati und *√ghagh, ghaghati (hasane).
°ghaṅgha補遺 S II,346,14 Verblendung? (迷妄) [mahāghaṅghāghrātacetas; vgl. pw ˚śālā, ein Haus ohne Fenster (pw の ˚śālā を見よ,窓なき家)].
°ghaṅghala補遺 = vyasana ? S II,71,10.
ghaṅghaśālā f. ein Gebäude ohne Fenster (窓なき建物) ŚĪLĀṄKA 1,415.
ghaṅghaśālā 5.
ghaṅghaśālā補遺 f. ein Gebäude ohne Fenster (窓なき建物), Śīlāṅka 1,415.
√ghaṭ , ghaṭate (ganz ausnahmsweise Act.) (きわめて稀に能動)
1〉 eifrig beschäftigt sein, arbeiten, sich abmühen, — bemühen, — Mühe geben, — bestreben, — befleissigen (熱心に励み努む). Die Ergänzung im Loc., Dat., Acc. oder *Infin.; statt des blossen Casus auch prati, ˚artham und arthe. (補語は Loc.・Dat.・Acc. あるいは Inf. にて;単なる格の代わりに…も)
2〉 gerathen, gelangen (至る). haste in die Hand (手に).
3〉 gerathen, gelingen (成る).
4〉 möglich sein (ありうる).
5〉 passen (適う) HARṢAC. 136,21. am Platze sein (場に相応し) Chr. 308,11.
6〉 sich anhäufen (積み重なる) Spr. 7835.
7〉 sich verbinden —, sich vereinigen mit (…と結び合う) (Instr.) DAŚAK. 79,5.
8〉 mit Worten berühren, hämisch besprechen (言葉もて触れ,悪しざまに語る) HARIV. 2,1,31; vgl. ghaṭṭ.
Caus.
1〉 ghaṭayati (ausnahmsweise Med.) (例外として Med.)
a〉 aneinander-, zusammenfügen, zusammenbringen, (繋ぎ合わす,…〈Instr.〉と,寄り添わす) — mit (Instr.), anschmiegen 312,15. ˚ghaṭita verbunden mit (…と結ばれたる).
b〉 zumachen, schliessen (閉づ) HARṢAC. 121,12. 130,6 (aghaṭyanta zu lesen) (…と読むべし).
c〉 legen —, setzen —, thun auf (…の上に置く) (Loc.).
d〉 herbeiholen, herbeischaffen (持ち来たる) Spr. 2911. 4734. KATHĀS. 18,359.
e〉 verfertigen, zu Stande bringen, hervorbringen, vollbringen (作り成し遂ぐ) 291,6. Jmd (人〈Gen.〉に何か〈Acc.〉を為す) (Gen.) Etwas (Acc.) erweisen, — thun Spr. 2947. ˚ghaṭita verfertigt-, gemacht aus, — mit (…より作られたる) (VET. 30,14), zu Stande gebracht durch (…によりて成りたる).
f〉 Jmd antreiben —, bewegen zu (人を…〈Inf.〉へ駆り立つ) (Infin.).
g〉 sich abmühen, — Mühe geben (努む).
h〉 ungenau st. ghaṭṭayati hinfahren über, streichen an, unangenehm berühren (…の代わりに不正確に「撫で過ぎ,不快に触るる」).
2〉 *ghāṭayati (saṃghāte, hantyattha, bhāṣārtha oder bhāsārtha).
Mit apa Caus. (˚ghāṭayati) zumachen, schliessen (閉づ) LALIT. 225,3.
Mit ā in āghāṭa und āghāṭi.
Mit ud sich öffnen (開く) Ind. St. 15,396. 420.
Caus. udghāṭayati
1〉 öffnen (開く).
2〉 enthüllen (顕わす) Ind. St. 15,289.
3〉 verrathen (漏らす).
4〉 beginnen (始む).
5〉 hinwegfahren über, kitzeln (撫で過ぎ,擽る).
Mit samud Caus. (samudghāṭayati)
1〉 öffnen (開く) SĀY. zu ṚV. 5,78,5.
2〉 das Haupt enthüllen, (頭を顕わす,すなわち恥ずることなく人前に出でうる) so v. a. sich vor Jedermann zeigen können ohne verlegen zu werden KĀD. 2,94,4.
Mit pari Caus. ˚ghāṭayati hinwegfahren —, streichen über (…の上を撫でて過ぐ) (ein Saiteninstrument) (弦楽器を). 2-195-c
Mit pra
1〉 sich abmühen, sich mit allem Ernst einer Sache (努め,事〈Loc.〉に全力を傾く) (Loc.) hingeben.
2〉 beginnen, seinen Anfang nehmen (始まる).
Mit vi
1〉 auseinandergehen, -fliegen, sich zerstreuen (散り散りとなる) Spr. 7835. sich trennen (別る) KĀD. 108,22.
2〉 vereitelt —, zu Nichte werden (潰ゆ) Spr. 402.
Caus. vighaṭayati
1〉 zerreissen (引き裂く) Spr. 7785. trennen, zerstreuen (分かち散らす).
2〉 vereiteln, zu Nichte machen (潰す) RĀJAT. 2,128.
Mit sam
1〉 begegnen, entgegen kommen (出会う) Ind. St. 15,384.
2〉 sich versammeln (集まる).
Caus. saṃghaṭayati und saṃghā˚
1〉 zusammenfügen (繋ぎ合わす).
2〉 versammeln (集む).
3〉 anschlagen (〈音を〉鳴らす) (eines Ton).
Intens. saṃjāghaṭīti gut passen, ganz am Platze sein (よく適い,まさに場に相応し).
√ghaṭ mit pravi, ˚ghaṭita abgehauen (斬り落とされたる) MAHĀVĪRAC. 26,12. 37,13. — Caus. auseinander sprengen (打ち散らす) KIR. 2,46.
√ghaṭ mit pravi 3. — Caus. 3.
ghaṭ補遺 mit (…と共に) pravi, ˚ghaṭita abgehauen (切り落とされたる), Mahāvīrac. 26,12; 37,13. — Kaus. auseinander sprengen (引き裂く,破裂せしむ), Kir. 2,46.
ghaṭ補遺 Intens. ˚jāghaṭīti möglich sein (可能である), Prabandh. 299,6.
ghaṭa
1〉 *Adj.
a〉 sich abmühend, eifrig beschäftigt mit (…に励む) (Loc.).
b〉 = ghaṭāsyāsti gaṇa arśādi in der KĀŚ.
2〉 m.
a〉 Krug, Topf (壺,甕) (insbes. zum Schöpfen von Wasser (とりわけ水を汲むための)). MBH. 13,141,14.
b〉 der Wassermann im Thierkreise (黄道の宝瓶宮).
c〉 ein best. Hohlmaass (ある種の容量の単位).
d〉 Kopf (頭) NĪLAK. zu MBH. 1,155,38 hat MED. t. 11 (˚bhede nā śiraḥ gelesen) (…と読みたる).
e〉 ein best. Theil einer Säule (柱のある部分).
f〉 eine best. Tempelform (ある種の堂の形式).
g〉 *die Erhöhung auf der Stirn eines Elephanten (象の額の隆起).
h〉 *Grenze (境).
i〉 *eine best. religiöse Verrichtung, (ある種の宗教的行為) = kumbha 1〉i〉.
k〉 N. pr. eines Diebes (ある盗人の名).
3〉 f. ā
a〉 *Bemühung (努め).
b〉 *Versammlung (集まり).
c〉 Menge, Schwarm, Trupp (群れ) MĀLATĪM. 79,16 (176,7).
d〉 eine Art Trommel (太鼓の一種) S. S. S. 177. Könnte auch ghaṭa m. sein (…m. ともなりうべし).
e〉 *süsse Zitrone (甘き橘) MADANAV. 70,78.
4〉 f. ī
a〉 Topf, Krug (壺) (bisweilen neben ghaṭa) (時に Ghaṭa と並びて).
b〉 ein best. Zeitabschnitt, 24 Minuten (ある時分,二十四分).
c〉 *eine metallenen Platte, auf der die Stunden angeschlagen werden (時を打つ金属の板).
d〉 eine best. Procession (ある種の行列).
ghaṭa , Z. 11 lies 3〉 st. 2〉 (第十一行,細分記号 2 の代わりに細分記号 3 と読むべし). ghaṭām aṭ sich rechtfertigen lassen (己を弁明せしむ) BHADRAB. 4,92. 94.
ghaṭa II. 5.
ghaṭa補遺 , Z. 11 lies 3. statt 2. (11行目に 2. の代わりに 3. と読むべし) ghaṭām aṭ sich rechtfertigen lassen (弁明せしむ), Bhadrab. 4,92,94.
ghaṭaka
1〉 Adj.
a〉 vollbringend, Etwas zu Stande bringend (成し遂ぐる) Spr. 1460. 7617.
b〉 verschaffend, Verschaffer (調達する者) zu Spr. 3319.
2〉 m.
a〉 Krug, Topf (壺) Spr. 7617.
b〉 Genealog (系譜家).
c〉 *ein Baum, der ohne sichtbare Blüthen Früchte trägt (目に見ゆる花なくして実を結ぶ樹).
3〉 f. ghaṭikā
a〉 Krug, Topf (壺).
b〉 ein best. Wasseruhrwerk (ある種の水時計) (eig. nur der Topf (本義はその中の壺のみ) darin).
c〉 ein best. Zeitabschnitt, der 60ste Theil eines Tages, 24 (auch *48) Minuten (ある時分,一日の六十分の一,二十四〈あるいは四十八〉分).
d〉 *Knöchel am Fuss (踝).
ghaṭakarkaṭatāla m. ein best. Tact (ある種の拍子) S. S. S. 236.
ghaṭakarpara
1〉 m. N. pr. eines Dichters (ある詩人の名).
2〉 n.
a〉 Topfscherbe (壺の破片).
b〉 Titel des von Ghaṭakarpara verfassten Gedichts (Ghaṭakarpara の著せる詩の題名).
ghaṭakarparakulakavṛtti f. Titel eines Werkes (ある著作の題名) BÜHLER, Rep. No. 125.
ghaṭakāra und ghaṭakṛt m. Töpfer (陶工).
*ghaṭagraha m. Wasserträger (水運び).
*ghaṭaghātinī f. ein best. Vogel (ある種の鳥) GAL.
*ghaṭajanman m. Bein. Droṇaʼs GAL.
ghaṭajānuka m. N. pr. eines Ṛṣi (ある Ṛṣi の名) MBH. 2,4,13.
ghaṭatantra n. Titel eines Werkes (ある著作の題名).
*ghaṭadāsī f. Kupplerin (取り持ち女).
*ghaṭadāsī補遺 ˚Wasserträgerin (水運びの女), S I,434,1.
ghaṭana
1〉 n. = ghaṭā H. an. MED. Verbindung —, Vereinigung mit (…との結合) (Instr. oder im Comp. vorangehend).
2〉 f. ā
a〉 das Treiben, Art und Weise zu handeln (振舞い,行いの仕方) Spr. 164. KATHĀS. 122,33.
b〉 das Sichbemühen um, Sichzuschaffenmachen mit, Betreiben; (…に努むること) die Ergänzung im Loc. oder im Comp. vorangehend Spr. 6410. SĀH. D. 114,5. 323,14. iṣu˚ so v. a. das Abschiessen eines Pfeils (すなわち「矢を放つこと」) 114,5.
c〉 das Zustandekommen, Gelingen (成就). ghaṭanāṃ yā gelingen (成る). ghaṭanāṃ nī zu Stande bringen (成し遂ぐ) Ind. St. 15,332.
d〉 Verbindung —, Vereinigung mit (…との結合) (im Comp. vorangehend) SĀH. D. 87,12.
e〉 *(Elephanten) Trupp (象の一群).
f〉 ein Werk aus (…より成る作) (im Comp. vorangehend) VIKRAMĀṄKAC. 6,33.
g〉 eine literärische Composition (文学的作品).
3〉 unbestimmt ob n. oder f. (n. か f. か定かならず)
a〉 das Herbeischaffen, Finden (持ち来たり,見出すこと) KATHĀS. 118,197.
b〉 das Bearbeiten (加工すること).
c〉 das Bilden, Hervorbringen, Schaffen (形作り生み出すこと) KATHĀS. 123,140.
d〉 eine literärische Composition (文学的作品) SĀH. D. 68,12.
*ghaṭapuccha m. eine Reisart (米の一種) GAL.
ghaṭaprakṣayaṇa m. N. pr. eines Mannes (ある男の名).
ghaṭabhava m. Bein. Agastyaʼs.
*ghaṭabhedanaka ein bei der Verfertigung von Töpfen gebrauchtes Instrument (壺を作る際に用いらるる道具).
ghaṭamāna補遺 Adj. ˚krugförmig (壺の形なる) [= ghaṭavat kalaśavat mānaṃ pramāṇaṃ yayos tau (stanau)], Yudh. 2,65.
ghaṭayitavya Adj. zusammenzufügen, zu schliessen (繋ぎ合わせ閉づべき).
ghaṭayoni m. Bein. Agastyaʼs.
*ghaṭarāja m. ein grosser Wassertopf (大なる水壺).
ghaṭarikā f. in ava˚.
°ghaṭaśatāy(ate)補遺 so viel wie hundert Töpfe voll sein (壺百杯分ほどもある), Prabandh. 180,4.
ghaṭaśodhanakāraka Adj. die Töpfe reinigend; (壺を浄むる) n. ein zusammenfassender Name für sechs best. asketische Handlungen (n. にて六つの苦行的行為を総称する名).
ghaṭaśrotra m. N. pr. eines Volkes (ある民族の名).
ghaṭasṛñjaya m. Pl. N. pr. eines Volkes (ある民族の名).
ghaṭasthāpana n. das Hinstellen eines Wassertopfes, in dem man sich eine Gottheit gegenwärtig denkt (神の宿ると観ずる水壺を据うること).
ghaṭā補遺 Rājat. 6,244? [Z.]
*ghaṭāṭopa m. a covering for a carriage or any article of furniture (車あるいは家具の覆い).
ghaṭābha m. N. pr. eines Daitya (ある Daitya の名). kaṭābha und ghaṇṭābha v. l.
*ghaṭābhidhā f. eine Art runder Gurken (丸き瓜の一種) RĀJAN. 7,160.
°ghaṭāy(ate)補遺 zu einer Menge werden (群れとなる), H 20,57.
°ghaṭāy(ate)補遺 so viel wie ein Topfvoll sein (壺一杯分ほどもある), Prabandh. 179,1 v. u. ( v. l. ˚ghaṭaśatāyate).
ghaṭārgalayantra n. ein best. Diagramm (ある種の図形).
*ghaṭāla Adj. von ghaṭā.
*ghaṭālābu f. = ghaṭābhidhā RĀJAN. 7,160.
ghaṭāvasthā f. ein best. Zustand im (Yoga におけるある状態) Yoga.
*ghaṭāhvayā f. eine Art runder Gurken (丸き瓜の一種) GAL.
ghaṭi f. = ghaṭī (s. u. ghaṭa).
*ghaṭiṃdhama m. Töpfer (陶工).
*ghaṭiṃdhaya Adj. einen Topf voll trinkend (壺一杯を飲み干す).
*ghaṭika
1〉 Adj. = ghaṭena tarati
2〉 n. Hüfte, Hinterbacken (腰,臀). — ghaṭikā s. u. ghaṭaka.
ghaṭikalagna n. (?) Verz. d. Oxf. H. 90,b, No. 146.
ghaṭikā補遺 ˚Otterköpfchen? (小さき蛇の頭) Śuk. t. o. 64 [p. 66,24].
ghaṭikā補遺 f. ˚ein best. Hohlmaß (ある特定の容積の単位), Kauṭ. 105,3 v. u.
°ghaṭikāgṛha補遺 n. Glockenturm (鐘楼), Prabandh. 49,9/8 v. u.
ghaṭikācalamāhātmya n. Titel eines Werkes (ある著作の題名) OPP. Cat. 1.
ghaṭikācalamāhātmya 2.
ghaṭikācallamāhātmya補遺 n. Titel eines Werkes (ある著作の題名), Opp. Cat. 1.
ghaṭikāmaṇḍala n. Stunden-, Aequatorialkreis (時圏,赤道) Comm. zu ĀRYABH. 4,19.
ghaṭikāyantra n. = ghāṭiyantra 1〉.
*ghaṭikālavaṇa n. eine Art Salz (塩の一種) NIGH. PR.
ghaṭighaṭa m. Bein. Śivaʼs.
˚ghaṭitatva n. das Verbundensein mit (…と結ばれてあること).
ghaṭitārthavicāra und ghaṭitālaṃkāra m. Titel zweier astr. Werke (二つの天文書の題名).
ghaṭin m.
1〉 Bein. Śivaʼs.
2〉 der Wassermann im Thierkreise (黄道の宝瓶宮). — ghaṭī MĀRK. P. 12,22 fehlerhaft für ghaṭaḥ (…の誤り).
ghaṭin補遺 ˚schaffend (作り出す), S I,577,2.
ghaṭiyantra (metrisch) (韻律上) n. = ghaṭīyantra 1〉.
*ghaṭila Adj. von ghaṭā.
ghaṭī補遺 (araghaṭṭaghaṭī), vgl. Rājat. 8,2967; ghaṭīyantra Harṣac. 114,17; 286,8. (Im Pāli: JPTS 1885,30.) (パーリ語では: JPTS 1885,30.) Vgl. auch Harṣac. 104,12. [Z.]