śaśahan
1〉 *Adj. (f. ī) Hasen tötend (兎を殺す) P. 3,2,53, Sch.
2〉 f. ˚ghnī Habicht (鷹) CARAKA. 1,27 (śamaghnī gedr.).
śaśahan – śāṇi(321 / 377 ページ)
śaśahan
1〉 *Adj. (f. ī) Hasen tötend (兎を殺す) P. 3,2,53, Sch.
2〉 f. ˚ghnī Habicht (鷹) CARAKA. 1,27 (śamaghnī gedr.).
śaśākṣá m. N. pr. eines mythischen Wesens (ある神話上の者の名) SUPARṆ. 23,6.
śaśāṅka m.
1〉 der Mond (月).
2〉 *Kampfer (竜脳) RĀJAN. 12,61.
3〉 N. pr. eines Fürsten (ある君主の名) Comm. zu HARṢAC. (ed. Bomb.) 376,1.
°śaśāṅkakalāvacūla補遺 m. = Śiva, H L,63.
°śaśāṅkakalāvataṃsa補遺 m. = Śiva, H XL,10.
śaśāṅkakānta Adj. lieblich wie der Mond (月のごとく愛でたき) Ind. St. 14,364. 372.
śaśāṅkakānta補遺 m. ˚Mondstein (月長石), S I,19,11 (Ko.); Śrīk. VIII,12 (Ko.); XII,30.
śaśāṅkakula n. das auf den Mondgott zurückgeführte Fürstengeschlecht (月神に遡る君主の家系).
śaśāṅkaja m. und śaśāṅkatanaya m. der Planet Mercur (水星).
śaśāṅkapura n. und umschrieben śaśāṅkapūrvaṃ puram N. pr. einer Stadt (ある都の名).
śaśāṅkabimba n. Mondscheibe (月輪) Ind. St. 14,368.
śaśāṅkamukuṭa m. Bein. Śivaʼs (Śiva の別名).
°śaśāṅkamauli補遺 m. = Śiva, H XL,1.
śaśāṅkavatī f. N. pr. einer Prinzessin, nach der der 12te Lambaka im KATHĀS. benannt ist (ある姫の名にして,KATHĀS. の第十二の Lambaka はこれに因みて名づけらる).
śaśāṅkavadanā f. eine Mondantlitzige (月の面もつ女) 251,1.
°śaśāṅkaśakalābharaṇa補遺 m. = Śiva, H XXXIII,3; XLVII,35.
śaśāṅkaśatru m. Bez. Rāhuʼs (Rāhu の称) VARĀH. YOGAY. 6,1.
śaśāṅkaśekhara m. Bein. Śivaʼs (Śiva の別名).
śaśāṅkasuta m. der Planet Mercur (水星).
śaśāṅkārdha m. Halbmond (半月).
śaśāṅkārdhaśekhara m. Bein. Śivaʼs (Śiva の別名).
śaśāṅkita Adj. durch einen Hasen gekennzeichnet (der Mond) (兎もて標されたる〈月が〉) ŚIŚ. 15,114 (80).
śaśāṅkopala m. ein best. Edelstein, = candrakānta (ある定まれる宝石).
*śaśāṇḍuli und *˚lī f. eine Gurkenart (瓜の一種) RĀJAN. 7,218.
śaśāda
1〉 *Adj. Hasen essend (兎を食らう).
2〉 m.
a〉 *ein best. Raubvogel (ある定まれる猛禽) RĀJAN. 19,85.
b〉 Bein. Vikukṣiʼs (Vikukṣi の別名).
*śaśādana m. ein best. Raubvogel (ある定まれる猛禽).
*śaśādana補遺 m. ein Raubvogel (ある猛禽), S I,115,2 v. u. (Ko.); 414,2 v. u. (Ko.)
śaśika m. Pl. N. pr. eines Volkes (ある民族の名) MBH. 6,9,46. v. l. śāśika.
śaśikalā f.
1〉 Mondsichel, Mond überh. (三日月,およそ月)
2〉 ein best. Metrum (ある定まれる韻律).
3〉 ein Frauenname (女の名).
°śaśikalāṅkita補遺 m. Śiva, H L,31.
°śaśikalābharaṇa補遺 m. = Śiva, Kir. XVIII,7.
°śaśikalāśikha補遺 m. Śiva, Śrīk. XXI,47.
śaśikānta
1〉 m. ein best. Edelstein, = candrakānta (ある定まれる宝石) RĀJAN. 13,211.
2〉 f. ā N. pr. eines Flusses (ある河の名) VP.² 2,149.
3〉 *n. eine bei Nacht sich öffnende weisse Lotusblüthe (夜に開く白き蓮の花) RĀJAN. 10,200.
śaśiketu n. N. pr. eines Buddha (ある Buddha の名).
°śaśikeśa補遺 m. = candramauli, H XLIII,41.
śaśikṣaya m. Neumond (新月) HEMĀDRI 1,347,12.
śaśikhaṇḍa
1〉 m. oder n. Mondsichel (三日月).
2〉 m. N. pr. eines Vidyādhara (ある Vidyādhara の名).
śaśikhaṇḍapada m. N. pr. eines Vidyādhara (ある Vidyādhara の名).
°śaśikhaṇḍamauli補遺 m. = Śiva, H XXXVIII,86; L,41.
śaśikhaṇḍaśekhara m. Bein. Śivaʼs (Śiva の別名).
śaśigaccha m. = śaśāṅkakula.
śaśigupta m. N. pr. eins Fürsten (ある君主の名) VP.² 4,219.
*śaśiguhyā f. Süssholzsaft (甘草の汁).
śaśigraha m. Mondfinsterniss (月蝕).
śaśigrahasamāgama m. Conjunction des Mondes mit Asterismen oder Planeten (月と星宿あるいは惑星との合) VARĀH. BṚH. S. 18 in der Unterschr.
śaśija und śaśitanaya m. der Planet Mercur (水星).
śaśitejas m. N. pr.
1〉 eines Vidyādhara (ある Vidyādhara の名).
2〉 *eines Schlangendämons (ある蛇魔の名).
°śaśidaṃśa補遺 m. = Rāhu, H XLIII,256.
śaśideva
1〉 *m. N. pr. eines Fürsten, = rantideva (ある君主の名).
2〉 n. das unter dem Mondes stehende Mondhaus Mṛgaśiras (月の下に在る月宿 Mṛgaśiras).
śaśidaiva n. = śaśideva 2〉.
śaśidhara m. N. pr. eines Mannes (ある男の名).
śaśidhara補遺 m. ˚ = Śiva, H XXIX,31.
śaśidhvaja m. N. pr.
1〉 eines Asura (ある Asura の名).
2〉 eines Fürsten von Bhallāṭanagara (Bhallāṭanagara の君主の名).
śaśin
1〉 m.
a〉 der Mond (月).
b〉 Bez. der Zahl Eins (一の数の称).
c〉 Kampfer (竜脳) HEMĀDRI 2,a,44,2.
d〉 ein best. Metrum (ある定まれる韻律).
e〉 N. pr. eines Mannes (ある男の名).
2〉 f. ā die 8te Kāla des Mondes (月の第八の Kāla).
śaśiputra m. der Planet Mercur (水星).
*śaśiprabha n.
1〉 eine bei Nacht sich öffnende Lotusblüthe (夜に開く蓮の花).
2〉 Perle (真珠) GARBE zu RĀJAN. 13,153.
śaśiprabhā f.
1〉 *Mondschein (月影).
2〉 ein Frauenname (女の名).
*śaśipriya
1〉 n. Perle (真珠) RĀJAN. 13,153.
2〉 f. ā eine Geliebte des Mondes, ein personificirtes Mondhaus (月の愛人,神格化されたる月宿).
śaśibindu fehlerhaft für śaśabindu (…の誤り).
*śaśibhūṣaṇa m. Bein. Śivaʼs (Śiva の別名).
śaśibhṛt m. desgl. Vgl. nava˚.
śaśimaṇi m. eine Art Edelstein, = candrakānta (宝石の一種) KĀD. 2,3,16 (2,11).
śaśimaṇi補遺 m. Mondstein (月長石), Śrīk. X,47.
śaśimaṇḍala n. Mondscheibe (月輪) HEM. PAR. 1,313.
śaśimant Adj. mit dem Monde versehen (月を備えたる).
śaśimaya Adj. zum Monde in Beziehung stehend (月に関わる) NAIṢ. 4,38.
°śaśimukuṭa補遺 m. = Śiva, Śrīk. XVII,30.
śaśimukhī f. eine Mondantlitzige (月の面もつ女) Spr. 7619. 7818.
śaśimauli m. Bein. Śivaʼs (Śiva の別名).
°śaśiruc補遺 f. eine Frau, schön wie der Mond (月の如く美しき女), H XXVI,66.
śaśirekhā f.
1〉 *Mondsichel (三日月).
2〉 ein Frauenname (女の名).
śaśilekhā f.
1〉 Mondsichel (三日月) VIDDH. 24,2.
2〉 Vernonia anthelmintica BHĀVAPR. 1,178. 6,30.
3〉 *Cocculus cordifolius.
4〉 *ein best. Metrum (ある定まれる韻律).
5〉 N. pr.
a〉 einer Apsaras (ある Apsaras の名).
b〉 einer Fürstin (ある妃の名).
c〉 einer Zofe (ある侍女の名) VĀSAV. 231,4.
śaśilekhā補遺 ˚ = sīmantadeśe muktāmayo vibhūṣāviśeṣaḥ, H XXIII,37.
śaśivaṃśa m.
1〉 = śaśāṅkakula.
2〉 Titel eines Werkes (ある著作の題名) SCHÖNBERG, KṢ. 6.
śaśivadanā f.
1〉 eine Mondantlitzige (月の面もつ女).
2〉 Name zweier Metra (二つの韻律の名).
śaśivardhana m. N. pr. eines Dichters (ある詩人の名).
*śaśivāṭikā f. Boerhavia procumbens.
śaśivimala Adj. rein wie der Mond (月のごとく清き). gira m. nach dem Comm. der Kailāsa (註釈によれば Kailāsa).
śaśiśikhāmaṇi m. Bein. Śivaʼs (Śiva の別名).
°śaśiśiras補遺 m. = Śiva, Śrīk. XXIII,20.
śaśiśekhara m.
1〉 desgl.
2〉 *N. pr. eines Buddha (ある Buddha の名).
śaśisuta m. der Planet Mercur (水星) VARĀH. YOGAY. 4,12.
1śaśī f. s. u. śaśá.
2śaśī Adv. mit bhū zum Hasen werden (兎となる).
śaśībha Verz. d. Oxf. H. 327,a,7, v. u. fehlerhaft für śaśāṅka (…の誤り).
śáśīyaṃs Adj. häufiger, zahlreicher, reicher (an Habe und Leuten) (より多く,より数多く,より富める〈財と人において〉).
°śaśīra補遺 m. = śaśinam īrayati nyakkarotīti śaśīro rāhus, H XLIII,45.
śaśīśa m. Beiw. Śivaʼs (Śiva の形容).
śaśīśaśiśu m. Patron. Skandaʼs (Skanda の父称).
*śaśorṇa n. Hahnenhaar (鶏の毛).
śaśolūkamukhī f. N. pr. einer der Mütter im Gefolge Skandaʼs (Skanda の従者たる母神の一の名).
*√śaśv , śaśvati Denomin. von śaśvat.
śáśvat Adv. s. u. śáśvant.
śaśvatkāma Adj. (f. ā) stets nur an Liebe denkend (常に愛のみを思う) Spr. 6435.
śaśvadhā́ Adv. immer wieder (幾度も繰り返し).
śáśvant
1〉 Adj. (f. śáśvatī, ˚tī́ ṚV. 8,60,17. Superl. śaśvattamá)
a〉 immer wieder erscheinend, — thuend, sich wiederholend (幾度も現れ,幾度も行い,繰り返さるる).
b〉 frequens, zahlreich (しばしばなる,数多き).
c〉 all, jeder (すべての,おのおのの).
2〉 śáśvat Adv.
a〉 immer wieder, oftmals, allzeit, stets (幾度も,しばしば,常に,絶えず). śáśvatpurā́ von jeher (古より). śaśvattamám nach zahllosen Malen wieder, noch einmal (数知れぬ度の後に再び,いま一度).
b〉 alsbald, darauf, alsdann; gewöhnlich mit ha verbunden (やがて,その後,そのとき;常に…と結ぶ). śáśvat — śáśvat sobald — alsobald (…するや否や,直ちに).
c〉 immerhin, allerdings, gewiss (ともかく,たしかに,まことに).
*!√śaśvāy , ˚yate Denomin. von śaśvat.
*√śaṣ , śaṣati (hiṃsāyām).
*śaṣkaṇḍī f. eine best. Pflanze und deren Frucht (ある定まれる植物とその果) GAṆAR. 1,1,48.
*śaṣkula m.
1〉 Pongamia glabra.
2〉 am Ende eines adj. Comp. = śaṣkulī.
śaṣkuli und ˚lī f.
1〉 Gehörgang (耳道).
2〉 eine best. Krankheit (ある定まれる病).
3〉 ein best. Backwerk (ある定まれる焼き菓子) BHĀVAPR. 2,25.
4〉 *Pongamia glabra.
5〉 *Fisch (魚) RĀJAN. 19,70
śaṣkulikā f. ein best. Backwerk (ある定まれる焼き菓子).
°śaṣkulīkarṇa補遺 m. ein Mensch mit irgendwie deformierten Ohren (何らかの形に変形せる耳を有する人), S I,277,5 v. u. (Ko.)
śáṣpa
1〉 n. (adj. Comp. f. ā) Graskeime, junger Trieb von Reis u. s. w., Gras überh. (草の芽,稲の若き萌え等,およそ草) Vgl. ZACH. Beitr. 75.
2〉 (*m. n.) Verlust des klaren Bewusstseins (明らかなる意識の喪失). — śaṣpavidyā KATHĀS. 109,124 wohl fehlerhaft (おそらく誤り).
śaṣpabhuj und śaṣpabhojana m. Grasfresser (草を食らう者).
śaṣpavant Adj. junge Gräser enthaltend (若き草を含む).
śaṣpíñjara Adj. gelbröthlich schimmernd wie junger Rasen (若き芝のごとく黄赤に輝く) MAITR. S. 2,0,3 (122,11). Auch saspíñara geschrieben (…とも書かる).
śaṣpī Adv. mit kar in Gras verwandeln, so v. a. grün färben (草に変ず,すなわち緑に染む) KĀD. 241,13 (393,15).
śáṣpya Adj. grasig (草多き).
śaṣya fehlerhaft für śaṣpa und sasya (…の誤り).
1√śas , śásati, śasti und śāsti metzgen, niedermetzeln (屠り,斬り伏す). śasta niedergemetzelt (斬り伏せられたる).
Mit api in apisasas.
Mit ā in āśásana.
Mit pari in parīśāsá.
Mit pra in praśas. praśasta MBH. 12,5067 fehlerhaft für pradhvasta (…の誤り).
Mit vi zerschneiden, zerlegen, metzgen; niedermetzeln (切り分け,解体し,屠る;斬り伏す). viśasta Partic.
Desid. Partic. viśiśāsiṣat.
2śas Adv. Suffix = 1śas (in Abschnitten) (区分ごとに).
3śas Adj. recitirend (誦する) in ukthaśás.
4√śas , śasyate Passiv von śaṃs.
śasa Adj. recitirend (誦する) in ukthaśasá.
śásana n. Schlachtung (屠ること).
śásā f. dass. ṚV. 5,41,18.
1śastá
1〉 Adj. s. u. śaṃs.
2〉 n.
a〉 Preis, Lob (讃辞,称讃).
b〉 *Körper, Leib (体,身). Beruht auf einer fehlerhaften Auffassung von śastaṃ vapuḥ (…の誤れる解釈に基づく).
2śasta Partic. von 1śas.
3śasta (Partic. von 1śās) gestraft (罰せられたる).
4śasta n. eine Art Gürtel (帯の一種) HARṢAC. (ed. Bomb.) 143,4. 436,11.
śasta補遺 eine Art Gürtel (一種の帯) (Harṣacarita), vgl. Johansson, JF. 14,336, Anm. [Z.]
*śastaka n.
1〉 = āṅgulitrāṇa.
2〉 = loha; richtig śastraka (正しくは…).
śastatā f. Vorzüglichkeit u. s. w. (優れたること等)
śástar Nom. ag. Schlächter, Metzger (屠る者,屠者).
śastí f.
1〉 Preis, Lob (讃辞,称讃).
2〉 Lobsänger (讃うる者) ṚV. 1,186,3.
śastóktha Adj. derjenige, welchen die Recitation aufgesagt worden ist (その者に向けて誦文の唱えられたる者).
1śastrá n. (adj. Comp. f. ā)
1〉 Anruf, Lob; so heisst im Ritual der Satz oder die Strophenreihe, welche die Recitation des Hotar und seiner Gehülfen bildet, zur Begleitung der Graha bei der Soma Libation (呼びかけ,讃;儀軌にては Hotar とその助手の誦文をなす句あるいは詩節の連なりにして,Soma の献酒における Graha に伴う). śastrayājyā f. und śastroktha n. VAITĀN.
2〉 das Recitiren (誦すること).
2śástra
1〉 *m. Schwert (剣).
2〉 f. ī Messer, Dolch (刀子,短刀).
3〉 n.
a〉 ein schneidendes überh. (auch Pfeil) (およそ切る物〈矢も〉).
b〉 Schwert, so v. a. Krieg (剣,すなわち戦).
c〉 *Stahl (鋼) RĀJAN. 13,45.
3śastra R. 1,5,20 fehlerhaft für śāstra (…の誤り).
1śastraka am Ende eines adj. Comp. = 1śastra 1〉.
2śastraka
1〉 *n.
a〉 Messer (刀子).
b〉 Eisen (鉄).
2〉 f. śastrikā Dolch, Messer (短刀,刀子).
śastrakarmakṛt m. Chirurg (外科医).
śastrakarmaṇya Adj. aṣṭavidha˚ von den acht Arten der Anwendung des Messers u. s. w. handelnd (刀の八種の用い方等を論ずる).
śastrakarman n. das Schneiden mit Messern u. s. w. chirurgische Operation (刀もて切ること等,外科の手術).
śastrakali m. Schwertkampf, Zweikampf mit dem Schwerte (剣の戦い,剣もてする一騎打ち).
śastrakopa m. das Wüthen des Schwertes, — des Krieges (剣の,戦の猛り狂うこと).
*śastrakośataru m. eine dornige Gardenia (棘ある梔子の一種) RĀJAN. 9,147.
śastragraha m. das Ergreifen des Schwertes, Kampf (剣を執ること,戦い).
śastragrāhaka Adj. Waffen tragend, bewaffnet (武器を帯び,武装せる).
śastragrāhavant Adj. Waffen als Seeungeheuer habend (nadī) (武器を海の怪物として有する) R. 7,28,42.
śastragrāhavant補遺 Adj. Waffen als Seeungeheuer habend (武器を海の怪物として有する) (nadī), R. 7,28,42.
°śastragrāhin補遺 Adj. Waffen führend (武器を携える), Uttarar. V,33c.
śastraghāta m. Schwertschlag, Gebrauch der Waffe (剣の一撃,武器の使用).
śastracikitsā f. Chirurgie (外科) HĀSY.
*śastracūrṇa n. Eisenfeil oder Eisenrost (鉄の削り粉あるいは鉄錆).
śastrajīvin Adj. vom Schwerte lebend, Kriegsdienste thuend (剣にて世を渡り,軍役に就く).
śastradevatā f. Göttin des Schwertes, Kriegsgottheit (剣の女神,軍神). Nur Pl.
śastradhāraṇa n. das Tragen eines Schwertes (剣を帯ぶること).
śastranidhana Adj. den Tod durch das Schwert findend (剣にて死を得る).
śastranipāta m.
1〉 das Fallen des Schwertes, Tödtung durch Waffen, Kampf, Schlacht (剣の振り下ろされること,武器による殺害,戦い,合戦) VARĀH. BṚH. S. 3,22. 7,3. 11,52. 58,51.
2〉 Messerschnitt (als chirurgische Operation) (刀による切開〈外科の手術として〉) SUŚR. 1,18,15. 359,18.
śastranipātana n. = śastranipāta 2〉 SUŚR. 1,95,17.
śastraniryāṇa Adj. den Tod durch das Schwert findend (剣にて死を得る).
śastranyāsa m. Niederlegung der Waffen, das Abstehen vom Kampfe (武器を置くこと,戦いを退くこと).
śastrapada n. die Spur des Messers, Einschnitt (刀の跡,切り込み).
śastrapāṇi und ˚n (metrisch) Adj. ein Schwert in 6-217-b der Hand haltend (剣を手に執れる).
śastrapāta m. Messerschnitt (刀による切開) Spr. 4713.
śastrapāna n. eine Mischung, mit der man schneidende Werkzeuge tränkt, um sie zu stählen (刃物を鍛うるために浸す調合液).
śastrapūjāvidhi m. Titel (題名) BURNELL, T.
śastraprakopa m. = śastrakopa.
śastraprahāra m. Schwerthieb (剣の斬撃).
śastrabandha in a˚ und ā˚ (fehlerhaft) (誤り).
śastrabhaya n. Kriegsnoth (兵乱の難).
śastrabhṛt Adj. Waffen tragend, bewaffnet; m. Kriegsmann (武器を帯び,武装せる;武人) GAUT.
śastramaya Adj. aus Schwertern u. s. w. bestehend (剣等よりなる).
*śastramārja m. Schwertfeger (剣を研ぐ者).
śastravadha m. in a˚ (Nachtr. 6).
1śastravant Adj. von einem 1śastra 1〉 begleitet (…を伴える).
2śastravant Adj. mit einem Schwert u. s. w. bewaffnet (剣等もて武装せる).
śastravārtta Adj. = śastrajīvin.
śastravidyā f. = dhanurveda ANARGHAR. 6,74.
śastravṛtti Adj. = śastrajīvin.
śastravraṇamaya Adj. in von Waffen geschlagenen Wunden bestehend (武器もて負わされたる傷よりなる) ŚIŚ. 19,52.
śastraśikṣā f. die Kunst das Schwert zu führen (剣を使う術).
°śastraśikhin補遺 m. das Feuer in Gestalt der Waffen (武器の姿をとりたる火), Uttarar. VI,16d.
śastrasaṃpāta m. das Fliegen der Waffen, Kampf (武器の飛び交うこと,戦い) BHAG. 1,20. KATHĀS. 47,50.
°śastrasajja補遺 Adj. kampfbereit (戦の備え整いたる), Prabandh. 199,8.
śastrahata Adj. durch ein Schwert u. s. w. getödtet (剣等にて殺されたる). ˚caturdaśī f. Bez. verschiedener vierzehnter Tage, an denen der im Kampfe Gefallenen gedacht wird (戦に斃れたる者を偲ぶ種々の第十四日の称).
°śastrahasta補遺 m. ein Bewaffneter (武装せる者), Kauṭ. 45,5.
śastrākhya Adj. Schwert genannt (Komet) (剣と名づけらるる〈彗星が〉).
*śastrāṅgā f. eine Art Sauerklee oder Sauerampfer (酢漿草あるいは酸模の一種) RĀJAN. 5,101.
śastrājīva Adj. (f. ī) = śastrajīvin; m. Kriegsmann (武人).
śastrājīva補遺 m. ˚Kriegshandwerk (武を以て生業とすること), Kauṭ. 7,16.
śastrānta Adj. den Tod durch das Schwert findend (剣にて死を得る).
*śastrāyasa n. Stahl (鋼) RĀJAN. 13,45.
śastrāyudha Adj. das Schwert als Waffe gebrauchend, vom Waffenhandwerk lebend (剣を武器として用い,武を業として世を渡る).
śastrāvapāta m. Verletzung durch eine Waffe (武器による傷) YĀJÑ. 2,277.
śastrāśastri Adv. Schwert gegen Schwert (剣もて剣に対し) DAŚAK. 3,11. AGNI-P. 14,16. ANARGHAR. 4,20.
śastrāstrabhṛt Adj. Schwert und Wurfgeschoss tragend, Kriegsdienste thuend (剣と飛道具とを帯び,軍役に就く). Nom. abstr. ˚bhṛttva n. M. 10,79.
°śastrita補遺 Adj. Kauṭ. 16,2 (in aśastrita unbewehrt (武装せざる)).
1śastrin Adj. der ein 1śastra 1〉 recitirt (…を誦する者) Comm. zu ĀPAST. ŚR. 12,29,7.
2śastrin Adj. mit einem Schwerte u. s. w. bewaffnet (剣等もて武装せる).
śastropajīvin m.
1〉 Einer, der vom Waffenhandwerk lebt (武を業として世を渡る者). HARṢAC. 68,24 (223,8).
2〉 6-217-c Schwertfeger (nach dem Comm.) (剣を研ぐ者).
śaspa schlechte Schreibart für śaṣpa (…の劣れる綴り).
śásman n. feierlicher Anruf, Lob (厳かなる呼びかけ,讃).
1śásya
1〉 Adj.
a〉 zu recitiren, als 1śatra 1〉 zu behandeln (誦すべく,…として扱うべき).
b〉 zu rühmen, zu loben, zu preisen (讃うべく,褒むべき).
2〉 n. Recitation (誦文).
Vgl. 2śasya.
2*śasya Adj. zu schlachten (屠らるべき).
3śasya schlechte Schreibart für sasya (…の劣れる綴り).
śasyaka
1〉 m. ein best. Edelstein (ある定まれる宝石). v. l. für sasyaka.
2〉 nach dem Comm. Pulver (cūrṇa) (註釈によれば粉) R. 6,96,3. Vgl. sasyaka.
śahendravarṇanavilāsa m. Titel eines Werkes (ある著作の題名) BURNELL, T.
1√śā , śiśāti, śiśīhí, śādhi;
1〉 mittheilen, gewähren (分かち与え,恵む).
2〉 beschenken, bewirthen, — mit (Instr.) (贈り物をなし,饗す). śitá bewirthet (饗されたる).
Mit ava wegnehmen, so v. a. befreien von (Acc.) (取り去る,すなわち…より免る).
Mit ā Theil nehmen —, geniessen lassen; mit Instr. der Sache (与らしめ,享けしむ).
Mit ni
1〉 vorsetzen, darbringen (供し,献ず).
2〉 bewirthen (饗す).
3〉 hinlegen, hinwerfen, hinbreiten (置き,投げ,敷き広ぐ).
2√śā , śíśāti, śíśīte, ˚śyati, ˚śyāna;
1〉 wetzen, schärfen; Med. sich (sibi) Waffen, das Horn u. s. w. wetzen (研ぎ,鋭くす;己がために武器,角等を研ぐ).
2〉 śāta
a〉 gewetzt (研がれたる) (BĀLAR. 42,7), geschärft, scharf (鋭くされ,鋭き) ŚIŚ. 18,71.
b〉 dünn, schmächtig (細く,痩せたる).
3〉 śitá
a〉 gewetzt, scharf (研がれ,鋭き).
b〉 dünn, schmächtig (細く,痩せたる).
*Caus. śāyayati.
Mit ati etwa die Waffe nach Jmd zücken (おおよそ人に向かいて武器を抜く).
Mit ni
1〉 wetzen, schärfen (研ぎ,鋭くす). Med. sich (sibi) wetzen (己がために研ぐ).
2〉 niśāta gewetzt, geschärft (研がれ,鋭くされたる) VIKRAMĀṄKAC. 10,84.
3〉 níśita
a〉 dass. In niśitanipātāḥ śarāḥ und niśitāḥ śastrapāṇayaḥ gehört das Partic. zu śarāḥ und śastra (…においては Partic. は…に係る).
b〉 begierig nach (…を渇望する). (Loc.)
Mit nis, niḥśāna wohl fehlerhaft für niśyāna sich (sibi) wetzend (おそらく己がために研ぐの誤り).
Mit sam
1〉 wetzen, schärfen; Med. sich (sibi) wetzen (研ぎ,鋭くす;己がために研ぐ).
2〉 anfeuern, aufreizen; bereit machen zu (Dat.) (励まし,駆り立て;…に備えしむ).
3〉 sāmśitya (!) ĀPAST. 1,29,8 nach dem Comm. = saṃśitām tīkṣṇāṃ buddhiṃ kṛtvā niścatya.
4〉 saṃśita
a〉 gewetzt, geschärft; scharf, spitz (von Reden) (研がれ,鋭くされ;鋭く,尖れる〈言葉の〉).
b〉 bereit, gerüstet, fest entschlossen, — zu (Loc.); von Personen (備え,整い,固く決したる;人について).
c〉 bereit gemacht, von Unbelebtem (備えられたる,無生の物について).
d〉 fest beschlossen, mit allem Ernst unternommen (固く決せられ,全き真剣さもて企てられたる).
Mit visam anfeuern, aufreizen (励まし,駆り立つ).
3*√śā , śāyati (pāke).
1√śā mit ā, Z. 2 lies Loc. st. Instr. (第 2行は Instr. に代えて Loc. と読むべし)
1śā補遺 mit ā Z. 2 lies (…を伴う条,第2行に次のように読むべし) Lok. statt Instr.
1śāṃkara
1〉 Adj. (f. ī)
a〉 zu Śiva in Beziehung stehend, ihm gehörig (Śiva に関わり,これに属する).
b〉 zu Śaṃkarācārya in Beziehung stehend, von ihm herrührend, ihn betreffend u. s. w. (Śaṃkarācārya に関わり,これに由来し,これに係る等)
2〉 f. ī
a〉 Śivaʼs Anordnung der Buchstaben, die Śivasūtra (Śiva の字母の配列,すなわち Śivasūtra).
b〉 Titel verschiedener Commentare (種々の註釈の題名) OPP. CAT. 1.
3〉 n. das unter Śiva stehende Mondhaus Ārdrā (Śiva の下に在る月宿 Ārdrā) VARĀH. YOGAY. 7,17.
2śāṃkara fehlerhaft für śākvara (…の誤り).
śāṃkarabrāhmaṇa n. Titel eines Brāhmaṇa (ある Brāhmaṇa の題名) OPP. CAT. 1.
śāṃkari m. Patron.
1〉 Skandaʼs (Skanda の) BĀLAR. 219,6.
2〉 *Gaṇeśaʼs (Gaṇeśa の).
śāṃkarīkroḍa m., śāṃkarīratnamāyā f. und śāṃkarīya n. Titel (題名) OPP. CAT. 1.
śāṃtanava
1〉 Adj. (f. ī) von Śāṃtanu verfasst (Śāṃtanu の著せる).
2〉 m.
a〉 Patron. Bhīṣmaʼs (Bhīṣma の父称).
b〉 N. pr.
α〉 eines Sohnes des Medhātithi (Medhātithi の子の名) VP. 2,4,3.
β〉 des Verfassers der Phiṭsūtra (Phiṭsūtra の作者の名).
3〉 n. N. pr. des von śāṃtanava 2〉b〉α〉 beherrschten Varṣa (…の治めたる Varṣa の名) VP. 2,4,5.
śāṃtanu m.
1〉 N. pr. eines alten Fürsten, Sohnes des Pratipa und Vaters des Bhīṣma (ある古き君主,Pratipa の子にして Bhīṣma の父の名). Die ältere Form ist śáṃtanu (より古き形は…)
2〉 eine best. geringere Körnerfrucht (ある定まれる下等の穀実).
śāṃtanutva n. Nom. abstr. zu śāṃtanu 1〉 MBH. 1,95,46.
śāṃtanunandana m. Patron. Bhīṣmaʼs (Bhīṣma の父称) DH. V. 29,7.
śāṃtanūja (metrisch) m. desgl. MBH. 5,48,39.
śāṃbhara m. Patron. von śaṃbhara.
śāṃbharāyaṇī f. N. pr. einer Heiligen (ある聖女の名). ˚vrata n. eine best. Begehung (ある定まれる行事).
śāṃbhava
1〉 Adj. (f. ī) zu Śiva in Beziehung stehend, ihm gehörig, von ihm kommend, ihm geweiht u. s. w. (Śiva に関わり,これに属し,これより来たり,これに捧げらるる等)
2〉 *m.
a〉 Sesbania grandiflora RĀJAN. 10,116.
b〉 Kampfer (竜脳) RĀJAN. 12,61.
c〉 Bdellium (没薬の一種) RĀJAN. 12,109.
d〉 ein best. Gift (ある定まれる毒).
3〉 f. ī
a〉 Bein. der Durgā (Durgā の別名).
b〉 *blau blühendes Dūrvā-Gras (青き花咲く Dūrvā 草) RĀJAN. 8,108.
4〉 *n. Pinus deodara RĀJAN. 12,38.
śāṃbhavadīpikā f. Titel eines Werkes (ある著作の題名).
śāṃbhavadeva m. N. pr. eines Dichters (ある詩人の名).
śāṃbhavāha m. Patron. Auch Pl.
śāṃbhavīya Adj. dem Śiva gehörig (Śiva に属する) MAHĀVĪRAC. 21,10.
śāṃbhavya m. N. pr. eines Lehrers (ある師の名) GOP. BR. 2,6,15.
śāṃmada n. Name zweier Sāman (二つの Sāman の名) ĀRṢ. BR.
śāṃvatya m. N. pr. eines Lehrers (ある師の名).
śāṃśapá Adj. von der Dalbergia sissoo (śiṃśapā) stammend, daraus gemacht (…より出で,それより作られたる).
*śāṃśapaka Adj. dass.
śāṃśapāyana m. Metron. N. pr. eines Lehrers (ある師の名).
śāṃśapāyanaka Adj. (f. ˚nikā) von Śāṃśapāyana verfasst (Śāṃśapāyana の著せる).
śāṃśapāyani m. = śāṃśapāyana.
*śāṃśapāsthala Adj. von śiṃśapāsthala.
°śāṃśipa補遺 Adj. von śiṃśipā (śiṃśipā より), S II,70,11 v. u. (Ko.)
1*śāka m. Macht, Vermögen (力,能力).
2śā́ka m. Hülfe, Unterstützung (助け,支え). ṚV. 5,15,2 ist wohl śā́ke st. śāké zu lesen.
3śāká Adj. hülfreich; m. Helfer, Gehülfe (助けとなる;助け手,援助者).
4śāka
1〉 (*m.) n. essbares Kraut, Gemüse; vegetabilische Kost überh. (食用の草,野菜;およそ菜食) GAUT.
2〉 m.
a〉 Tectona grandis RĀJAN. 9,130. HEMĀDRI 1,173,2. 5.
b〉 *Acacia sirissa.
c〉 N. pr. eines Dvīpa (nach einer darin stehenden Tectona grandis so genannt) (ある Dvīpa の名〈そこに立てる…に因みてかく名づけらる〉). Vollständig ˚dvīpa.
3〉 m. oder n. N. pr. einer Oertlichkeit (ある地の名).
4〉 *f. ā Terminalia chebula.
5*śāka m. N. pr. eines Mannes (ある男の名); gaṇa kuñjādi. Vgl. śākāyanya.
6śāka
1〉 Adj. zu den Indoscythen (śaka) —, zu ihren Fürsten in Beziehung stehend (印度スキタイ人に,その君主に関わる). m. n. Śāka Jahr (beginnt 78 n. Chr.); Aera überh. (Śāka 紀年〈紀元後七十八年に始まる〉;およそ紀元).
2〉 m. N. pr.
a〉 eines Fürsten (ある君主の名).
b〉 *Pl. eines Volkes (ある民族の名); richtig śaka (正しくは…).
śākaṃpūta m. fehlerhaft für śakapūta (…の誤り).
śākaṃbharī f.
1〉 eine Form der Durgā (Durgā の一相).
2〉 N. pr.
a〉 einer der Durgā, geheiligten Oertlichkeit (Durgā に捧げられたるある地).
b〉 einer Stadt, das heutige Śāmbarī (ある都の名,今の Śāmbarī) VIṢṆUS. 85,21. Ind. Antiq. 6,194. 203. 205.
śākaṃbharīya Adj. von der Stadt Śākaṃbharī kommend (都 Śākaṃbharī より来たる) BHĀVAPR. 1,181.
*śākakalambaka m. Lauch, Knoblauch (葱,大蒜) H. an. 2,495; vgl. ZACH. Beitr. 84.
śākakāla m. die Śāka-Aera (Śāka 紀元).
*śākacukrikā f. Tamarindenbaum (羅望子の樹).
*śākajagdha Adj. (f. ā und ī).
*śākajambu N. pr. einer Oertlichkeit (ある地の名). Davon *Adj. ˚ka.
1*śākaṭa
1〉 Adj.
a〉 an einem Karren gespannt, einen Karren ziehend (車に繋がれ,車を曳く).
b〉 einen Karren füllend u. s. w. (車を満たす等)
2〉 m.
a〉 Karrenlast (車一台分の荷).
b〉 Cordia latifolia RĀJAN. 11,205.
2*˚śākaṭa n. ein mit — bestandenes Beet oder Feld (…の生えたる畝あるいは畑).
*śākaṭapotikā f. Basella rubra RĀJAN. 7,140.
śākaṭāyana m. Patron. N. pr. eines Grammatikers und eines Gesetzgebers (ある文法家および法典作者の名). Etymologie des Namens (名の語源説) 241,32.
śākaṭāyani m. wohl = śākaṭāyana.
śākaṭika m. Kärrner (車曳き) Comm. zu ĀPAST. ŚR. 5,23,3.
°śākaṭikā補遺 Marketenderin? (従軍商人の女か) E 624.
*śākaṭīkarṇa Adj. von śakaṭīkarṇa.
*śākaṭīna m. Karrenlast (車一台分の荷).
*śākataru m. Tectona grandis.
śākadāsa m. N. pr. eines Lehrers (ある師の名).
śākadīkṣā f. s. u. dīkṣā 2〉 und füge MBH. 13,7,16 hinzu (…を加うべし).
śākadīkṣā補遺 f. s. unter dīkṣā 2. und füge MBh. 13,7,16 hinzu (dīkṣā 2. の下を見よ,かつ MBh. 13,7,16 を補うべし).
śākadvīpa m. s. u. 4śāka 2〉c〉.
śākanikā f. in *rāja˚.
*śākandhavya m. Patron. von śakandhu.
*śākandheya m. Patron. von śakandhi.
1śākapattra n.
1〉 ein Blatt der Tectona grandis (…の葉).
2〉 wohl = pattraśāka Blättergemüse (葉菜).
2*śākapattra m. Moringa pterygosperma RĀJAN. 7,26.
śākapārthiva m. ein Fürst der gern Gemüse isst (好みて野菜を食らう君主). 6-218-b Ein Comp. dieser Art wird als madhyamapadalopin aufgefasst (この種の Comp. は…と解さる) NĪLAK. zu MBH. 3,45,8.
śākapiṇḍī f. Gemüsekloss (野菜の団子) ŚĀṄKH. GṚHY. 1,11.
śākapūṇi m. Patron. N. pr. eines Grammatikers (ある文法家の名).
śākapūta n. Name zweier Sāman (二つの Sāman の名). ĀRṢ. BR.
śākapūrṇi m. fehlerhaft für śākapūṇi (…の誤り).
śākapota m. Pl. N. pr. eines Volkes (ある民族の名).
*śākabāleya m. eine best. Pflanze, = brahymayaṣṭi (ある定まれる植物).
*śākabilva und *˚ka m. die Eierpflanze (茄子). Vgl. śākavindaka.
śākabhakṣa Adj. (nur) Vegetabilien geniessend (ただ菜のみを食らう). Nom. abstr. ˚tā f. GAUT.
śākabhava m. N. pr. eines Varṣa in Plakṣadvīpa (Plakṣadvīpa のある Varṣa の名).
śākamṛṣa eine best. Pflanze (ある定まれる草) KAUŚ. 33,14. v. l. sāka˚ und śākavṛṣa.
śākamṛṣa補遺 eine best. Pflanze (ある特定の植物), Kauś. 33,14. v. l. sāka˚ und śākavṛṣa.
*śākayogya m. Koriander (胡荽) RĀJAN. 6,37.
śākarasa m. vegetabilischer geniessbarer Saft (食用の植物の汁).
śākarasī Adv. mit kar in vegetabilischen Saft verwandeln (植物の汁に変ず).
*śākarāj und *rāja m. Melde, Chenopodium (藜) RĀJAN. 7,121.
śākarī f. fehlerhaft für śākarī (…の誤り).
śākalá
1〉 Adj.
a〉 *mit dem Śakala genannten Stoffe gefärbt (Śakala と呼ばるる染料もて染められたる).
b〉 zu den Śākala (den Anhängern Śākalyaʼs) in Beziehung stehend, sie betreffend, von ihnen stammend u. s. w. (Śākala〈Śākalya の徒〉に関わり,彼らに由来する等)
2〉 m. n. = śákala Spahn, Schnitzel (削り屑,切れ端) VAITĀN.
3〉 m.
a〉 Pl. die Schüler oder Anhänger Śākalyaʼs (Śākalya の弟子あるいは徒).
b〉 Pl. die Bewohner der Stadt Śākala (都 Śākala の住民).
c〉 eine Schlangenart (蛇の一種) AIT. BR. 3,43.
d〉 N. pr. eines Ṛṣi (ある Ṛṣi の名) BURNELL, T. 14,b.
4〉 n.
a〉 das Lehrbuch —, der Text —, das Ritual u. s. w. des Śākalya (Śākalya の教本,本文,儀軌等).
b〉 Name eines Sāman (ある Sāman の名).
c〉 N. pr.
α〉 einer Stadt der Madra (Madra のある都の名).
β〉 *eines Dorfes der Bāhīka (Bāhīka のある村の名) PAT. zu P. 4,2,104, Vārtt. 4.
śākala m. auch ein best. Amulet (ある定まれる護符) KAUŚ. 27,5.
śākala補遺 Adj. ˚vom Lande Śakala stammend (Śakala の国より出でたる), Kauṭ. 78,10.
śākala補遺 m. auch (また) ein best. Amulet (ある特定の護符), Kauś. 27,5.
śākalaka Adj. (*f. ˚likā)
1〉 = śākala 1〉b〉.
2〉 *zum Dorf Śākala in Beziehung stehend (村 Śākala に関わる) PAT. zu P. 4,2,104, Vārtt. 4.
śākalasmṛti f. Titel eines Gesetzbuchs (ある法典の題名) OPP. CAT. 1.
śākalahoma m. eine best. Spende (ある定まれる供物).
śākalahomīya Adj. zu dieser Spende gehörig (この供物に属する).
śākali und śākalin m. Fisch (魚) CARAKA. 1,26. Vgl. śakalin.
1*śākalika Adj. (f. ī) mit dem Śakala genannten 6-218-c Stoffe gefärbt (Śakala と呼ばるる染料もて染められたる).
2*śākalika Adj. (f. ī) zum Dorf Śākala in Beziehung stehend (村 Śākala に関わる).
śākalin s. u. śākali.
śā́kalya m. Patron. N. pr. eines berühmten Veda-Lehrers und auch eines neueren Dichters (名高き Veda の師,また近き世のある詩人の名).
śākalyamata n. (OPP. CAT. 1), śākalyasaṃhitā f. und ˚pariśiṣṭa n. Titel (題名).
*śākalyāyanī f. Patron., f. zu śākalya.
śākavarṇa
1〉 Adj. = śyāva BHĀVAPR. 3,104.
2〉 m. N. pr. eines Fürsten (ある君主の名) VP.² 4,180.
śākavāṭa m., ˚ka m. und ˚vāṭikā f. Gemüsegarten (菜園).
śākavindaka m. die Eierpflanze (茄子). Vgl. śākabilva, ˚ka.
*śākavīra m.
1〉 Melde, Chenopodium (藜).
2〉 eine Art Portulak (滑莧の一種) RĀJAN. 7,150.
*śākavṛkṣa m. Tectona grandis.
*śākaśākaṭa n. und *śākaśākina n. Gemüsebeet, -feld (菜の畝,菜畑).
*śākaśreṣṭha
1〉 m.
a〉 die Eierpflanze (茄子).
b〉 eine best. officinelle Pflanze, die auch als Gemüse genossen wird, (ある定まれる薬用植物にして,菜としても食せらる) RĀJAN. 3,25.
c〉 Hoya viridiflora RĀJAN. 4,187.
2〉 f. ā = 1〉b〉 BHĀVAPR. 1,200.
śākahāra Adj. Ind. St. 3,399,20 fehlerhaft für śākāhāra (…の誤り).
*śākākhya m. Tectona grandis.
*śākāṅga n. Pfeffer (胡椒).
śākāda m. N. pr. eines Mannes (ある男の名). Pl. sein Geschlecht (その一族).
śākāmla n. die Frucht der Garcinia cambogia (…の果) RĀJAN. 6,125.
*śākāmlabhedaka n. (RĀJAN. 15,189) und *˚bhedana n. Fruchtessig, insbes. von der Tamarindenfrucht (果の酢,ことに羅望子の果よりの).
*śākāyana m. Pl., Pl. zu śākāyanya.
śākāyanín m. Pl. wohl die Anhänger des Śākāyanya (おそらく Śākāyanya の徒).
śākāyanya m. Patron. von śāka.
śākāra Ind. St. 8,223 fehlerhaft für śāstrakāra (…の誤り).
śākārikī und śākārī f. ein Dialect, in welchem śa st. ṣa und sa gesprochen wird, die Sprache der Śakāra, Śaka u. s. w. (…の代わりに…と発音せらるる方言,すなわち Śakāra,Śaka 等の言葉).
*śākālābu m. eine Gurkenart (瓜の一種).
śākāśana Adj. von Gemüse sich nährend (菜を糧とする) KATHĀS. 5,133 (śākāsana gedr.).
śākāṣṭakā und śākāṣṭamī f. der achte Tag in der dunkelen Hälte des Phālguna, an welchem den Manen Gemüse dargebracht wird (Phālguna の黒分の第八日にして,祖霊に菜を献ずる日).
śākāsana Adj. KATHĀS. 5,133 fehlerhaft für śākāśana (…の誤り).
śākāhāra Adj. von Gemüse sich nährend (菜を糧とする) Spr. 1987.
1śākín Adj. vielleicht mächtig (おそらく力ある).
2śā́kin (mit verdächtigem Accent ṚV. 1,51,8) und śākín Adj. hülfreich, mittheilend (助けとなり,分かち与うる).
3*śākin m. N. pr. eines Mannes (ある男の名).
1śākiná Adj. gewaltig (力強き).
2*˚śākina n. = 2˚śākaṭa.
śākinikā f. = 2śākinī (sā˚ geschr.).
1śākinī f. Gemüsepflanzung (菜の植え込み).
2śākinī f. eine Art weiblicher Unholde bei den Verehren der Śakti (Śakti を崇むる者らのもとにての女の妖魔の一種) PAÑCAD. Nom. abstr. ˚tva n.
śākinī補遺 Śṛṅgt. 10,7 v. u. ?
śākimanavardipa N. pr. einer Oertlichkeit (ある地の名).
*śākī f. PAT. zu P. 5,2,100, Vārtt. 1.
*śākīya Adj. von śāka.
*śākuṇa Adj. = parottāpin.
śākuna
1〉 Adj. (f. ī) von Vögeln kommend, ihnen eigen, sie betreffend, die Natur eines Vogels habend (鳥より来たり,鳥に固有にして,鳥に関わり,鳥の性をもつ).
2〉 m. Vogelsteller (鳥刺し).
3〉 n. Augurium, Auguralkunde (鳥占,占卜の学).
śākunasūkta n. ein best. Lied (das Vogellied) (ある定まれる歌〈鳥の歌〉).
śākuni m. Vogler, Vogelsteller oder Augur (鳥刺し,あるいは鳥占者) VP. 2,6,22.
śākunika m.
1〉 Vogler, Vogelsteller (鳥刺し).
2〉 Fischer (漁夫).
śākunikāyinī f. Vogelhändlerin (鳥商いの女) DIVYĀVAD. 530,6.
śākunikāyinī補遺 f. Vogelhändlerin (鳥を売る女), Divyāvad. 530,6.
śākunin m.
1〉 Fischer (漁夫).
2〉 *ein best. Unhold (ある定まれる妖魔).
śākuneya
1〉 Adj. von Śakuni verfasst (Śakuni の著せる).
2〉 m.
a〉 *eine kleine Eulenart (小さき梟の一種).
b〉 Patron. des Asura Vṛka und N. pr. eines Muni (Asura Vṛka の父称,およびある Muni の名) (CARAKA. 1,1,26).
*śākuntaki m. Pl. N. pr. eines Kriegerstammes (ある武人の部族の名).
*śākuntakīya m. ein Fürst der Śākuntaki (Śākuntaki の君主).
śākuntala
1〉 m. Metron. Bharataʼs (Bharata の母称).
2〉 f. (ā BURNELL, T.) und n. (OPP. CAT. 1) Titel des bekannten Schauspiels (かの名高き戯曲の題名). Das f. verdächtig (f. 形は疑わし).
3〉 n. die Erzählung von der Śakuntalā (Śakuntalā の物語).
śākuntaleya m. Metron. Bharataʼs (Bharata の母称).
śākuntika m. Vogler (鳥刺し) CARAKA. 1,29.
śākunteya m. N. pr. eines Arztes (ある医者の名).
°śākulā補遺 f. eine Pelzart (毛皮の一種), Kauṭ. II,11 (77,11).
*śākulādika Adj. (f. ā und ī) von śakulāda.
*śākulika
1〉 m. ein Fänger von Śakula-Fischen (Śakula 魚を捕る者).
2〉 n. eine Menge von Śakula (Śakula の群れ).
*śākṛtka Adj. von śakṛt.
*śākekṣu m. eine Art Zuckerrohr (甘蔗の一種).
śākendra Adj. des Fürsten der Śaka (Jahr) (Śaka の君主の〈年〉) Inschr. im Batavischen Museum (バタヴィア博物館の碑文).
śākeya m. Pl. eine best. Schule (ある定まれる学派).
*śākoṭa und ˚ka fehlerhaft für śākhoṭa, ˚ka (…の誤り).
1śāktá
1〉 Adj. zu den Śakti Śivaʼs in Beziehung stehend, aus ihnen hervorgegangen, sie betreffend u. s. w. (Śiva の Śakti に関わり,これより出で,これに係る等)
2〉 m.
a〉 Lehrer (師).
b〉 ein Verehrer der Śakti-Śivaʼs (Śiva の Śakti を崇むる者) Ind. Antiq. 9,192.
2śākta
1〉 m. Patron. des Parāśara (Parāśara の父称) MBH. 1,181,21. 6-219-b
2〉 n. Name eines Sāman (ある Sāman の名).
śāktatantra n. (Nom. abstr. ˚tā f.), śāktabhāṣya n. und śāktānandataraṃgiṇī f. Titel (題名).
śāktika Adj. (f. ī)
1〉 *= śaktyā jīvati.
2〉 den Śākta eigen (Śākta に固有なる) TANTRASĀRA 8, a nach AUFRECHT.
śāktīka m. Lanzenträger (槍持ち) ŚIŚ. 19,59.
1*śākteya m. ein Verehrer der Śakti Śivaʼs (Śiva の Śakti を崇むる者).
2śākteya m. Patron. Parāśaraʼs (Parāśara の父称) MBH. 1,181,2.
śāktyá
1〉 m. Patron. des Gaurīviti (Gaurīviti の父称).
2〉 n. Name eines Sāman (ある Sāman の名).
śāktyasāman n. Name zweier Sāman (二つの Sāman の名) ĀRṢ. BR.
śāktyāyana m. Patron. von śāktya. Auch Pl.
śāktra und śāktreya m. Patron. des Parāśara (Parāśara の父称). Richtig śākta und śākteya (正しくは…).
śā́kman n. Hülfe (助け).
śākya (nach den Grammatikern Patron. von śaka, śāka und śākin und Adj. in der Bed. von śakā abhijano 'sya) m.
1〉 N. pr. eines Kriegergeschlechts in Kapilavastu, das aus dem auf den Sonnengott zurückgeführt wird, und aus dem der Gründer des Buddhismus hervorging (Kapilavastu の武人の家系の名にして,日神に遡るとせられ,仏教の開祖はこれより出でたり). Pl. das ganze Geschlecht, Sg. ein Mann aus diesem Geschlecht (一族全体;この一族の男).
2〉 der Śākya ϰατ᾽ ἐξοχήν, = śākyamuni oder śākyasiṃha (かの Śākya,すなわち…) NYĀYAM. 1,3,12.
3〉 ein buddhistischer Bettelmönch (仏教の乞食僧).
4〉 fehlerhaft für śāktya 1〉 (…の誤り).
*śākyakīrti m. N. pr. eines buddhistischen Lehrers (ある仏教の師の名) M. MÜLLER, Ren. 312.
śākyaketu m. Bez. Śākyamuniʼs (Śākyamuni の称) J. R. A. S. 1876. S. 22.
śākyapāla m. N. pr. eines Fürsten (ある君主の名).
*śākyapuṃgava m. = śākyasiṃha.
śākyaputrīya m. ein buddhistischer Mönch (仏教の僧) HARṢAC. 213,15.
śākyaprabha m. N. pr. eines buddhistischen Gelehrten (ある仏教の学者の名).
śākyabuddha m. = śākyamuni.
*śākyabuddhi und *śākyabodhi (fehlerhaft) (誤り) m. N. pr. eines buddhistischen Gelehrten (ある仏教の学者の名).
*śākyabodhisattva m. = śākyamuni.
śākyabhikṣu m. ein buddhistischer Bettelmönch (仏教の乞食僧).
śākyabhikṣukī f. eine buddhistisch Bettelnonne (仏教の乞食尼).
*śākyamati m. N. pr. eines buddhistischen Gelehrten (ある仏教の学者の名).
*śākyamahābala m. N. pr. eines buddhistischen Fürsten (ある仏教の君主の名).
śākyamitra m. N. pr. eines buddhistischen Gelehrten (ある仏教の学者の名).
śākyamuni m. der Muni der Śākya, Bez. des Gründers des Buddhismus (Śākya の Muni,仏教の開祖の称) KĀD. 106,18 (192,10. 11) HARṢAC. 212,2. KĀRAṆḌ. 83,21. Nach MAHĀVASTU 57,8. 61,10 6-219-c giebt es eine Unzahl von Buddhaʼs dieses Namens (…によればこの名の Buddha は数え切れぬほど在り). Auch *˚buddha.
śākyavardha (wohl fehlerhaft) (おそらく誤り) und *˚vardhana m. N. pr. der Schutzgottheit der Buddhisten (仏教徒の守護神の名).
śākyavardha VI. n. N. pr. eines Tempels (ある寺の名) ebend. 391,1.
śākyavardha補遺 n. N. pr. eines Tempels (ある寺院の名), Divyāvad. 391,1.
śākyaśāsana n. die Religion Buddhaʼs (Buddha の教え) HARṢAC. 204,12 (śāmya˚ gedr.).
śākyaśravaṇa m. ein buddhistischer Mönch (仏教の僧) SATYA bei UTPALA zu VARĀH. BṚH. 15,1.
*śākyaśrī m. N. pr. eines buddhistischen Gelehrten (ある仏教の学者の名).
śākyasiṃha m. der Löwe unter den Śākya, = śākyamuni (Śākya らのうちの獅子).
śākyāyanīya m. Pl. eine best. Schule (ある定まれる学派). WEBER. vermuthet śākāyanīya (…は…を推す).
śākra
1〉 Adj. (f. ī) Indra gehörig, ihn betreffend, an ihm gerichtet (Indra に属し,これに関わり,これに向けらるる).
2〉 f. ī Bein. der Durgā (Durgā の別名) (neben indrāṇī und indrajananī).
3〉 n. das unter Indra stehende Mondhaus Jyeṣṭhā (Indra の下に在る月宿 Jyeṣṭhā).
śākrīya Adj. = śākra 1〉. ˚diś f. so v. a. Osten (すなわち東).
śākvará
1〉 Adj.
a〉 gewaltig, mächtig (強く,力ある). rudrasya ṛṣabhaḥ śākvaraḥ Name eines Sāman (ある Sāman の名) ĀRṢ. BR.
b〉 zu dem Sāman Śākvara (oder den Śakvarī-Versen) gehörig u. s. w. (Sāman Śākvara〈あるいは Śakvarī の詩節〉に属する等) (zugleich mit appellativem Nebenbegriff).
c〉 Bez. einer imaginären Art von Soma (想像上の Soma の一種の称). Fälschlich śāṅkara gedr. (誤りて…と印刷さる).
2〉 m. Stier, Zugochs (牡牛,役牛) HARṢAC. 178,8. 197,13. Vgl.
3〉 n.
a〉 eine best. Begehung (ある定まれる行事) ŚĀṄKH. GṚHY. 2,11.
b〉 Name eines Sāman (eine der 6 Hauptformen), beruhend auf den Versen, welche Śakvarī heissen (ある Sāman の名〈六の主要形の一〉にして,Śakvarī と呼ばるる詩節に基づく).
śākvaragarbha Adj. das Sāman Śākvara enthaltend (Sāman Śākvara を含む).
śākvarapathyā f. ein best. Metrum (ある定まれる韻律) Comm. zu ŚIŚ. 4,24.
śākvarapṛṣṭha Adj. das Sāman Śākvara zum pṛṣṭha 4〉 habend (Sāman Śākvara を…としてもつ).
śākvaravarṇa n. Name eines Sāman (ある Sāman の名).
*śākvarya n. Nom. abstr. von śākvara.
*√śākh , śākhati (vyāptau).
śākha
1〉 m.
a〉 eine Manifestation Skandaʼs die als sein Sohn gefasst wird (Skanda の一顕現にして,その子と解せらるるもの).
b〉 *Pongamia glabra
2〉 f. śā́khā (adj. Comp. f. ā und ī)
a〉 Ast, Zweig (枝).
b〉 di Extremitäten, Arme und Beine (四肢,腕と脚).
c〉 Finger (指).
d〉 Oberfläche des Körpers (身の表).
e〉 Thürpfosten (門柱).
f〉 Ausläufer —, Flügel eines Gebäudes (建物の張り出し,翼).
g〉 Verzweigung (eines Geschlechts) (分岐〈一族の〉).
h〉 Abart, species, Unterabtheilung (変種,種,下位区分).
i〉 Zweig eines Veda, so v. a. Schule (Veda の一枝,すなわち学派). CARAKA. 1,30 so v. a. Wissenszweig, Fach (すなわち学の一分野,専門).
k〉 Bez. des dritten Theils einer astrologischen Saṃhitā (占星の Saṃhitā の第三部の称). Auch ˚skandha m. SŪRYAD. in der Vorrede zu ĀRYABH. IX.
l〉 *= pakṣāntara.
m〉 *= antika.
śākhaka am Ende eines adj. Comp. von śākhā Vgl. *anyaśākhaka.
śākhā VI. Jahr (年) ŚRĪKAṆṬHAC. 1,42.
śākhā補遺 Jahr (年), Śrīk. 1,42.
*śākhākaṇṭa m. Euphorbia neriifolia oder Euphorbia antiquorum RĀJAN. 8,50.
śākhāṅga n. Glied des Körpers (身の肢).
śākhāda Adj. Zweige abfressend; m. Bez. einer Klasse von Thieren (Ziegen, Elephanten u. s. w.) (枝を食む;ある類の獣の称〈山羊,象等〉).
*śākhādaṇḍa m. = śākhāraṇḍa GAL.
śākhānagara und ˚ka n. Vorstadt (郊外の町).
śākhānala補遺 ? H VIII,17 [śākhāḥ śūkāḥ].
śākhāntara n. eine andere Schule des Veda (Veda の他の学派) ĀPAST.
śākhāntarīya Adj. zu einer anderen Schule des Veda gehörig (Veda の他の学派に属する) ŚAṂK. zu BĀDAR. 3,1,17.
śākhāpavitra n. ein an einem Zweige befestigtes Läuterungsmittel (枝に結ばれたる浄めの具) ĀPAST. ŚR. 4,2,40. S. 310, Z. 3. 22.
śākhāpaśu n. ein an einem Ast (statt an einen Yūpa) gebundenes Opferthier (枝に〈Yūpa の代わりに〉繋がれたる犠牲の獣).
*śākhāpitta n. Brennen in Händen, Füssen u. s. w. (手足等の灼くる感じ) RĀJAN. 20,27.
*śākhāpura n. Vorstadt (郊外の町).
śākhāpuṣpapalāśavant Adj. mit Zweigen, Blüthen und Laub versehen (枝と花と葉とを備えたる) MBH. 3,35,25.
śākhāprakṛti f. Pl. Bez. der bei einem Kriege in zweiter Reihe (nach den mūlaprakṛti) in Betracht kommenden Fürsten (戦において第二列にて〈…の次に〉考慮に入る君主らの称).
śākhābhṛt m. Baum (樹).
˚śākhāmaya Adj. aus Zweigen von — bestehend (…の枝よりなる) DAŚAK. 85,13.
śākhāmṛga m. Affe (猿). Nom. abstr. ˚tva n.
*śākhāraṇḍa m. ein Brahmane, der von seiner Schule abgefallen ist (己が学派を離れたる婆羅門). Vgl. śākhādaṇḍa.
śākhārathyā f. Seiten-, Nebenstrasse (脇道,横町).
*śākhāla m. Calamus rotang.
śākhāvāta m. Gliederreissen (手足の痛み).
*śākhāśiphā f. Luftwurzel (気根) (z. B. des indischen Feigenbaums).
śākhāsamāna Titel (題名) OPP. CAT. 1.
*śākhāsthi n. ein Arm- oder Beinknochen, ein langer Knochen (腕あるいは脚の骨,長き骨).
*śākhi m. Pl. N. pr. einer Volkes (ある民族の名).
°śākhikā補遺 f. kleiner Zweig (小さき枝), Padyac. V,18d (in kara˚ = Finger (指)).
śākhín
1〉 Adj.
a〉 mit Aesten (reichlich) versehen (枝を〈豊かに〉備えたる).
b〉 in Schulen —, in verschiedene Recensionen zerfallend (Veda) (学派に,種々の伝本に分かるる).
c〉 zu einer best. Schule des Veda sich haltend (Veda のある定まれる学派に与する). Subst. m. ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,3,43. 3,2,2.
2〉 m.
a〉 Baum (樹) SUPARṆ. 13,4.
b〉 *Salvadora persica RĀJAN. 11,84.
c〉 *der in verschiedenen Schulen (Recensionen) vorhandene Veda (種々の学派〈伝本〉に存する Veda).
d〉 *N. pr.
α〉 eines Fürsten (ある君主の名).
β〉 Pl. eines Volkes (ある民族の名), = turuṣka.
śākhila m. N. pr. eines Mannes (ある男の名).
˚śākhīya Adj. zur Schule des — gehörig (…の学派に属する).
śākhoṭa und ˚ka m. Trophis aspera (ein kleiner, hässlicher, krummer Baum) (小さく醜く曲がれる樹) Mat. med. 316. RĀJAN. 9,129. BHĀVAPR. 1,236.
°śākhodakadhāra補遺 Zweige resp. Wasser (= gefäß) in der Hand haltend (枝あるいは水(=水器)を手に持てる), Mgs. I,10,4.
*śākhya Adj. zweigartig (枝のごとき).
śāgali (!) m. Patron.
*śāṅkavya m. Patron. von śāṅku.
*śāṅkavyāyanī f. zu śāṅkavya.
śāṅkuka m. N. pr. eins Dichters (ある詩人の名).
*śāṅkupathika Adj. von śaṅkupatha.
śāṅkurá Adj. von oder m. als Bez. des penis (陽根の称として).
*śāṅkha
1〉 Adj. aus Muscheln u. s. w. gemacht (貝等より作られたる).
2〉 n. der Laut einer Muschel (法螺貝の音).
śāṅkhamitra m. Patron. von śaṅkhamitra.
śāṅkhamitri m. desgl. N. pr. eines Grammatikers (ある文法家の名).
śāṅkhalikhita Adj. von Śaṅkha und Likhita verfasst (Śaṅkha と Likhita の著せる).
1śāṅkhāyana m. Patron. N. pr. eines Lehrers und Autors, Verfassers eines Brāhmaṇa und zweier Sūtra (ある師にして著者,ある Brāhmaṇa と二の Sūtra の作者の名). Pl. sein Geschlecht (その一族).
2śāṅkhāyana
1〉 Adj. (f. ī) zu Śāṅkhāyana in Beziehung stehend (Śāṅkhāyana に関わる).
2〉 m. Pl. die Anhänger des Śāṅkhāyana (Śāṅkhāyana の徒).
3〉 n. Śāṅkhāyanaʼs Werk (Śāṅkhāyana の著作).
*śāṅkhāyanya m. Patron. von 1śāṅkhāyana.
śāṅkhika m.
1〉 Muschelbläser (法螺貝を吹く者) ŚIŚ. 15,106 (72).
2〉 *Bearbeiter von Muscheln (貝を細工する者).
śāṅkhika補遺 m. 1. oder 2. [im pw*] auch (また) Samayam. 7,32.
*śāṅkhina m. Patron. von śaṅkhin.
śāṅkhya
1〉 Adj.
a〉 aus Muscheln bereitet (貝より作られたる).
b〉 *aus Śaṅkha gebürtig (Śaṅkha の生まれなる).
2〉 *m. Patron. von śaṅkha.
*śāṅguṣṭhā f. v. l. für sāṅguṣṭhā.
śāci m. Pl. Graupe, Grütze (挽き割り,粥の実) VS.
śācigu und śācipūjana Adj. als Beiw. Indraʼs (Indra の形容として) ṚV.
śāṭa m. (VASIṢṬHA 10,9) und śāṭī f. (CARAKA. ed. Calc. 51,15) Tuch, Binde, Zeugstreifen (布,帯,布切れ).
śāṭaka
1〉 m. n.
a〉 dass. CARAKA. ed. Calc. 86,5 6-220-c Ind. St. 13,381. 467.
b〉 *= nāṭakabheda.
2〉 *f. śāṭikā = 1〉a〉.
śāṭaka , f. ˚ṭikā VI. Obergewand (上衣) DIVYĀVAD. 83,22.
[śāṭaka]補遺 , f. ˚ṭikā Obergewand (上衣), Divyāvad. 83,22.
śāṭi = śāṭī (s. u. śāṭa).
śāṭī VI. dass. ebend. 463,8.
śāṭī補遺 dass. (同じ), ebenda (同書) 463,8.
śāṭīya (von śāṭa) in tāmra˚.
*śāṭya
1〉 Adj. aus Śaṭa gebürtig (Śaṭa の生まれなる).
2〉 m. Patron. von śaṭa.
1śāṭyāyana m. Patron. Ind. Antiq. 12,244. fg. N. pr. eines Lehrers und Gesetzgebers (ある師および法典作者の名).
2śāṭyāyana
1〉 m. Pl. die Anhänger des Śāṭyāyana (Śāṭyāyana の徒).
2〉 f. ī Titel einer Upaniṣad (ある Upaniṣad の題名).
śāṭyāyanaka n. die Vorschrift —, das Lehrbuch des Śāṭyāyana (Śāṭyāyana の規定,教本) ĀPAST. ŚR. 10,12,13. 14. 21,16. ŚAṂK. zu BĀDAR. 3,3,1 (S. 846, Z. 1). SĀY. zu ṚV. 7,33,7.
śāṭyāyanabrāhmaṇa n. Titel eines Brāhmaṇa (ある Brāhmaṇa の題名).
śāṭyāyanahoma m. eine best. Spende (ある定まれる供物).
śā́ṭyāyani m. Patron. und N. pr. eines Gesetzgebers (ある法典作者の名).
śāṭyāyanin m. Pl. die Anhänger des Śāṭyāyana (Śāṭyāyana の徒) ŚAṂK. zu BĀDAR. 3,3,25.
śāṭyāyanibrāhmaṇa n. Titel eines Brāhmaṇa (ある Brāhmaṇa の題名) ĀPAST. ŚR. 5,23,3.
śāṭyāyanīyopaniṣad f. Titel einer Upaniṣad (ある Upaniṣad の題名) OPP. CAT. 1.
śāṭha in *kaṭhaśāṭha.
śāṭhara m. Patron.
*śāṭhāyana m. Pl., Pl. zu śāṭhāyanya.
*śāṭhāyanya m. Patron. von śaṭha.
śāṭhin in *kāṭhaśāṭhin.
śāṭhī f. fehlerhaft für śāṭī (…の誤り) (s. u. śāṭa).
śāṭhya n. Falschheit, Hinterlist, heimtückischs Wesen, Unredlichkeit (偽り,奸計,陰険なる性,不実) BAUDH. 2,4,25. HEMĀDRI 2,a,42,5. Vgl. ˚vitta˚.
śāṭhyavant Adj. falsch, hinterlistig, heimtückisch (偽り,狡く,陰険なる).
*√śāḍ , śāḍate (ślāghāyām).
°śāḍala補遺 = śādvala (Rasenfläche (芝生の地)), Prabandh. 174,8.
śāḍava in *phala˚; Vgl. ṣāḍava.
śāḍava VI. = ṣāḍava 2〉 HARAVIJAYA 5,93.
śāḍava補遺 = ṣāḍava 2., Haravijaya 5,93. [26,84 (Ko.)].
śāḍbala und śāḍvala (VASIṢṬHA 6,12) schlechte Schreibart für śādvala (…の劣れる綴り).
1śāṇá
1〉 Adj. (f. ī) hänfen (麻製の) BAUDH. 1,3,13.
2〉 m. ein hänfenes Gewand (麻の衣) GAUT.
3〉 f. ī
a〉 dass. ĀPAST.
b〉 *ein durchlöchertes Kleid (孔の空きたる衣).
2śāṇa
1〉 m. f. (ā) Schleif —, Probirstein (砥石,試金石) Ind. St. 15,292. VĀSAV. 10,1. 193,2.
2〉 *m. Säge (鋸).
3śāṇa m. f. (ā) ein best. Gewicht, = 4 Māṣa (ある定まれる重さ).
śāṇa補遺 ˚n. Schleifstein (砥石) S II,202,5; 2 v. u. (Ko.); 203,9 v. u. (Ko.).
śāṇaka ein hänfenes Tuch, — Gewand (麻の布,麻の衣).
*śāṇakavāsa m. = śāṇavāsa.
śāṇapāda m.
1〉 ein Viertel Śāṇa, d. i. 1 Māṣa (Śāṇa の四分の一,すなわち一 Māṣa) CARAKA. 6,23.
2〉 N. pr. eines Berges (ある山の名).
śāṇavatya m. Pl. N. pr. eines Volkes (ある民族の名).
*śāṇavāsa und *˚vāsika m. N. pr. eines Arhant (ある Arhant の名).
*śāṇājīva m. Schwertfeger (剣を研ぐ者).
śāṇāśmaka und śāṇāśman m. Schleif-, Probirstein (砥石,試金石).
*śāṇi m. Corchorus olitorius.